ΕΡΤ: Εκσυγχρονισμός Εν μέσω Θυέλλης – Από το 71% στο 44% ο Κρατικός Έλεγχος;

Εισαγωγή: Η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση στο Μεταίχμιο

Η Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση (ΕΡΤ) αποτελεί τον καθρέφτη της δημόσιας ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, έναν οργανισμό που παραδοσιακά βρίσκεται στο επίκεντρο του πολιτικού διαλόγου. Η πρόσφατη νομοθετική πρωτοβουλία του Υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ, Παύλου Μαρινάκη, με στόχο τον εκσυγχρονισμό της ΕΡΤ και την ενσωμάτωση του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Ελευθερία των ΜΜΕ (EMFA), ολοκλήρωσε την επεξεργασία της στη Διαρκή Επιτροπή της Βουλής, θέτοντας τον οργανισμό σε νέα τροχιά. Το νομοσχέδιο, που εισάγεται προς ψήφιση στην Ολομέλεια, πυροδότησε έντονη αντιπαράθεση, με την αντιπολίτευση να μιλά για αύξηση του κρατικού ελέγχου και “δώρα” σε παρόχους ενέργειας, και την κυβέρνηση να απαντά με αδιάσειστα στοιχεία και αριθμούς, κάνοντας λόγο για μείωση της κυβερνητικής επιρροής και διασφάλιση πόρων της ΕΡΤ. Η μάχη των επιχειρημάτων δεν αφορά απλώς την εταιρική διακυβέρνηση, αλλά την ίδια τη φύση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία.

1.  Η Μάχη των Αριθμών: Το Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ)

Το κεντρικό σημείο τριβής αφορά την αύξηση των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΡΤ από επτά (7) σε εννέα (9). Η αντιπολίτευση χαρακτήρισε την αλλαγή ως «αύξηση του κρατικού ελέγχου» και της κυβερνητικής επιρροής.

Ο Υφυπουργός Παύλος Μαρινάκης αντέκρουσε την κριτική με μια συγκριτική αριθμητική ανάλυση:

• Το Καθεστώς Πριν τον Νόμο: Πριν την εφαρμογή του νέου νόμου για την επιλογή διοικήσεων στο δημόσιο, τα 5 από τα 7 μέλη του ΔΣ (συμπεριλαμβανομένων Προέδρου και Διευθύνοντος Συμβούλου) επιλέγονταν απευθείας από τον αρμόδιο Υπουργό/Υφυπουργό.
  • Ποσοστό Επιρροής: $5/7 = 71,4\%$
• Το Νέο Καθεστώς:
  1. Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος (2 μέλη): Επιλέγονται πλέον μέσω αυστηρών διαδικασιών του ΑΣΕΠ (γραπτά, ανεξάρτητοι βαθμολογητές, αντικειμενικά προσόντα), καταργώντας την απευθείας πολιτική επιλογή.
  2. Εργαζόμενοι (2 μέλη): Παραμένουν 2.
  3. Καθηγητής Πανεπιστημίου (1 μέλος): Ορίζεται με συγκεκριμένα προσόντα.
  4. Κυβερνητικός Ορισμός (4 μέλη): Ορίζονται 4 μέλη (1 από το Υπουργείο Οικονομικών και 3 από τον αρμόδιο Υφυπουργό), με αυστηρά κριτήρια.
• Νέο Ποσοστό Επιρροής: Τα μέλη που ορίζονται από τον Υπουργό/Υφυπουργό είναι πλέον 4 στα 9.
  • Ποσοστό Επιρροής: $4/9 = 44,4\%$

Συμπέρασμα Υπουργού: «Το 71% γίνεται 44%. Άρα «αυξάνεται ο κρατικός έλεγχος», λέει η αντιπολίτευση, και το 71% γίνεται 44% των ανθρώπων που ορίζονται από τους δύο υπουργούς;»

1.1 Εταιρική Διακυβέρνηση και Επιλογή Γενικών Διευθυντών

Ο Υφυπουργός τόνισε πως η ΕΡΤ είναι Α.Ε. του Δημοσίου και υπάγεται στον νόμο $4972$ περί εταιρικής διακυβέρνησης. Συνεπώς, η επιλογή των Γενικών Διευθυντών (πρόσωπα ακριβώς κάτω από τη διοίκηση) πρέπει να γίνεται με τις ίδιες διαδικασίες που ακολουθούνται και στις υπόλοιπες εταιρείες του δημοσίου, διασφαλίζοντας την ενιαία εφαρμογή του νόμου.

2.  Το «Δωράκι» στους Παρόχους Ενέργειας

Μια εξίσου έντονη κριτική αφορά την αλλαγή στον τρόπο παρακράτησης της προμήθειας των παρόχων ενέργειας από το ανταποδοτικό τέλος της ΕΡΤ. Το νομοσχέδιο αυξάνει το ποσοστό παρακράτησης από $0,5\%$ στο $1\%$. Η αντιπολίτευση το χαρακτήρισε ως «δωράκι» προς τους παρόχους.

Ο κ. Μαρινάκης παρουσίασε μια λεπτομερή ανάλυση για να ανατρέψει αυτόν τον ισχυρισμό:

• Το Οικονομικό Αντίκρισμα του $0,5\%$: Η ΕΡΤ εισπράττει περίπου $228$ εκατομμύρια ευρώ ετησίως από το ανταποδοτικό τέλος.
  • Το $0,5\%$ που παρακρατούνταν μέχρι τώρα αντιστοιχεί σε $1,1$ εκατομμύρια ευρώ.
  • Το $1\%$ που θα παρακρατείται πλέον αντιστοιχεί σε $2,2$ εκατομμύρια ευρώ.
  • Η αύξηση της παρακράτησης είναι $1,1$ εκατομμύριο ευρώ ετησίως για όλους τους παρόχους.
• Το Κόστος-Όφελος και ο Έλεγχος:
  • Συσσωρευμένα Ανείσπρακτα: Από το 2013 μέχρι σήμερα, οι πάροχοι ισχυρίζονται ότι δεν έχουν εισπράξει και, συνεπώς, δεν έχουν αποδώσει στην ΕΡΤ, $52$ εκατομμύρια ευρώ. Μέχρι τώρα, δεν υπήρχε αυστηρή διαδικασία ελέγχου.
  • Νέες Υποχρεώσεις: Το νομοσχέδιο βάζει τους παρόχους σε μια πολύ αυστηρή διαδικασία ελέγχου και πιστοποίησης. Πλέον, για κάθε ευρώ που δεν εισπράττουν και δεν αποδίδουν, πρέπει να αποδεικνύουν τον λόγο, υποκείμενοι σε έλεγχο ορκωτών ελεγκτών και πιθανόν της ΑΑΔΕ.
  • Το Πραγματικό Όφελος: Ακόμη και αν με τον νέο έλεγχο εισπραχθεί μόνο το $10\%$ των συσσωρευμένων $52$ εκατομμυρίων (δηλαδή $5,2$ εκατ. ευρώ), το όφελος για την ΕΡΤ είναι πολλαπλάσιο του $1,1$ εκατομμυρίου της αυξημένης προμήθειας.
• Συγκριτική Ανάλυση Φορολόγησης: Ο Υφυπουργός τόνισε ότι η κυβέρνηση έχει εισπράξει $5,4$ δισ. ευρώ από τους παρόχους ενέργειας για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, έναντι του $1,1$ εκατομμυρίου που χαρακτηρίζεται «δώρο».

Συμπέρασμα Υπουργού: «Στην πραγματικότητα μόνο δωράκι δεν είναι, γιατί πλέον έχουν υποχρεώσεις ελέγχου, έχουν την υποχρέωση κάθε ευρώ που δεν εισπράττουν να αποδεικνύουν γιατί δεν το εισπράττουν, θα υπόκειται στη βάσανο των ορκωτών ελεγκτών, άρα αντιλαμβάνεστε ότι στο κόστος-όφελος, το όφελος είναι πολύ μεγαλύτερο.»

3.  Κράτος Δικαίου, EMFA και Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα

Ένα σημαντικό κομμάτι της συζήτησης αφορούσε το κράτος δικαίου και τις εκθέσεις διεθνών οργανισμών, όπως οι «Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα».

• Η Εφαρμογή του EMFA: Το νομοσχέδιο ενσωματώνει και σε ορισμένα σημεία πηγαίνει παραπέρα τις διατάξεις του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Ελευθερία των ΜΜΕ (European Media Freedom Act – EMFA), εκπληρώνοντας το αίτημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της αντιπολίτευσης.
• Οι Εκθέσεις: Ο κ. Μαρινάκης συμφώνησε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλά με όλους τους φορείς (κόμματα, ΜΚΟ, κ.α.) για τη σύνταξη της ετήσιας έκθεσης για το κράτος δικαίου.
  • Διαχωρισμός: Διαχώρισε τις υποκειμενικές απόψεις (φορέων, ΜΚΟ) από τα αντικειμενικά συμπεράσματα της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
  • Συμπεράσματα: Στην τελευταία έκθεση για το κράτος δικαίου, η Ελλάδα έχει 4 συστάσεις, ενώ 15 χώρες της ΕΕ έχουν περισσότερες. Ο ίδιος τόνισε ότι έχει γίνει σημαντική δουλειά και οι περισσότερες τομές που αναγνωρίζει η Επιτροπή είναι προτάσεις των ενώσεων του κλάδου που υιοθετήθηκαν.

4.  Το Μέλλον της ΕΡΤ3

Σε απάντηση για τις προτάσεις περί απόσχισης ή δημιουργίας ξεχωριστού νομικού προσώπου για την ΕΡΤ3, ο Υφυπουργός ήταν σαφής:

• Άρνηση Απόσχισης: Η πρόταση απορρίπτεται για οικονομικούς, διοικητικούς και λόγους πόρων.
• Ενιαία ΕΡΤ: Η ΕΡΤ παραμένει μία, ενωμένη, ενιαία. Η ΕΡΤ3 λειτουργεί ως ξεχωριστή Γενική Διεύθυνση με αυτοτέλεια.
• Στόχος: Με αυτόν τον τρόπο, υπηρετείται καλύτερα ο σκοπός της ως «φωνή της Δημόσιας Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης στην ελληνική περιφέρεια».

5.  Επίλογος: Η Επόμενη Μέρα

Το νομοσχέδιο για τον εκσυγχρονισμό της ΕΡΤ και την ενσωμάτωση του EMFA, αφού έλαβε το πράσινο φως από την αρμόδια Διαρκή Επιτροπή, οδεύει προς την Ολομέλεια της Βουλής για την τελική του ψήφιση. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η νομοθετική πρωτοβουλία μειώνει την άμεση πολιτική παρέμβαση στη διοίκηση της ΕΡΤ (από $71\%$ σε $44\%$) και εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα και τους πόρους της, επιβάλλοντας ελεγκτικούς μηχανισμούς στους παρόχους ενέργειας. Η αντιπολίτευση διατηρεί τις ενστάσεις της, κάνοντας λόγο για προσχηματική ανεξαρτησία. Το βέβαιο είναι ότι η νέα δομή, εφόσον ψηφιστεί, θα σηματοδοτήσει μια νέα εποχή για τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα, θέτοντας τα θεμέλια για τη λειτουργία του υπό το πρίσμα των ευρωπαϊκών επιταγών του EMFA. Η παρακολούθηση της εφαρμογής του νόμου θα αποδείξει στην πράξη ποια πλευρά είχε δίκιο στην «μάχη των αριθμών» και των επιχειρημάτων.