ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ: ΤΟ «ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΚΑΤΕΡΓΟ» ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ
Οι φυλακές του Γεντί Κουλέ στη Θεσσαλονίκη συνδέθηκαν με ένα καθεστώς αποσύνθεσης, κακομεταχείρισης, βασανιστηρίων και ακόμη και σεξουαλικών οργίων σε βάρος των κρατουμένων. Αυτή η ζοφερή κατάσταση επικρατούσε από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, επί Τουρκοκρατίας, συνεχίστηκε μετά την απελευθέρωση το 1912, και παρέμεινε αναλλοίωτη καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, μέχρι το οριστικό κλείσιμό του το 1989, έπειτα από τις σφοδρές αντιδράσεις και καταγγελίες της κοινής γνώμης.
Το Μαρτύριο του Στέργιου Πασχαλιά
Χαρακτηριστική του κλίματος είναι η τραγική περίπτωση του κρατούμενου Στέργιου Πασχαλιά από τη Χαλκιδική. Την περιγραφή διέσωσε ο Γεώργιος Ιορδάνου στο βιβλίο του «Από τον τάφο των ζωντανών», που εκδόθηκε το 1921, αμέσως μετά τον διετή εγκλεισμό του στο Γεντί Κουλέ για οφειλές προς το Δημόσιο.
Όταν ο άρρωστος Πασχαλιάς αρνήθηκε να εκτελέσει αγγαρεία, οι φύλακες άρχισαν να τον δέρνουν ανελέητα και στη συνέχεια τον μετέφεραν στον «Νερολόγο», ένα υγρό και σκοτεινό μπουντρούμι. Το μαρτύριο που υπέστη μέχρι θανάτου από τρεις φύλακες περιγράφηκε λεπτομερώς από τον συγκρατούμενό του, Εμμανουήλ Τζιτζινίκα. Οι βασανιστές χτυπούσαν τον ανυπεράσπιστο κρατούμενο με βούρδουλα, κοντόξυλα, σίδερα, ακόμη και βαριές κλειδαριές.
Σύμφωνα με την περιγραφή του Ιορδάνου, ο Πασχαλιάς «έκειτο δίκην οικτράς αμόρφου μάζης ριγμένος εις την σκοτεινήν γωνίαν του μπουδρουμιού, άφωνος ως ο ιχθύς, ακίνητος ως τάφος, σκελετός ερυθρός από αίματα, χωρίς οίκτον, χωρίς έλεος, χωρίς παρηγοριά κι’ ελπίδα».
Καταγγελίες για Απανθρωπιά και Όργια
Ήδη από εκείνη την εποχή, οι καταγγελίες για τις συνθήκες κράτησης στο κάτεργο του Επταπυργίου δημοσιεύονταν συχνά στον Τύπο. Άρθρο στην Εφημερίδα των Βαλκανίων αποκάλυπτε την απάνθρωπη μεταχείριση των φυλακισμένων, σημειώνοντας ότι «οι κατάδικοι υφίστανται τρομερά πράγματα» και ζητούσε άμεσα ανακρίσεις. Δύο ημέρες αργότερα, η ίδια εφημερίδα επανήλθε, κάνοντας λόγο για «πράγματα που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως όργια» στις φυλακές.
Ανάλογες σοβαρές καταγγελίες για βασανιστήρια, βιασμούς νεαρών καταδίκων, διακίνηση ναρκωτικών και λειτουργία οικονομικών κυκλωμάτων έγιναν σε επιστολή των κρατουμένων Θεόδωρου Σιαπουνά και Γεώργιου Ιορδάνου προς τον Ριζοσπάστη στις 16 Νοεμβρίου 1919.
Οι δύο κρατούμενοι κατήγγειλαν ότι οι βιασμοί συνέβαιναν με την ανοχή ή και τη συμμετοχή των φυλάκων του Επταπυργίου, δηλώνοντας πως τα όργια που διαδραματίζονταν στη φυλακή της Θεσσαλονίκης «διαφεύγουσι τας πρωτοτύπους περιγραφάς του Όσκαρ Ουάϊλδ».
