Σύνταγμα Αναγέννησης και επανίδρυση της Πολιτείας

Κύριε Καραμολέγκο, πρόσφατα ολοκληρώσατε ένα νέο βιβλίο με τίτλο το «Σύνταγμα της Αναγέννησης». Πείτε μας λίγα λόγια γι’ αυτό.
Το «Σύνταγμα της Αναγέννησης» είναι μια ολοκληρωμένη, εφαρμόσιμη πρόταση επανίδρυσης της Ελληνικής Πολιτείας. Δεν πρόκειται για μια απλή αναθεώρηση συνταγματικών άρθρων, αλλά για επαναπροσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο ασκείται η εξουσία.
Το σημερινό Σύνταγμα ορίζει ότι θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η «λαϊκή κυριαρχία» και ότι όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον Λαό.
Όμως, το ερώτημα είναι: εφαρμόζεται αυτό στην πράξη;
Η απάντηση είναι γνωστή σε όλους μας: Εφαρμόζεται επιλεκτικά. Αυτό ακριβώς το πρόβλημα έρχεται να καλύψει η πρόταση, με τρόπο ώστε τα «πρέπει» που διαχρονικά διατυπώνονται από πρόσωπα και συλλογικότητες να μετατρέπονται σε λειτουργική πραγματικότητα.

Αναφέρατε ότι το σημερινό Σύνταγμα εφαρμόζεται επιλεκτικά. Τι σημαίνει αυτό;
Σημαίνει ότι το ισχύον Σύνταγμα – πέραν της ασάφειας και των δομικών αδυναμιών που χαρακτηρίζουν αρκετά σημεία του – λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Για τον Πολίτη είναι αυστηρό και δεσμευτικό. Για την πολιτική εξουσία και τους ισχυρούς γίνεται ευέλικτο και ερμηνεύσιμο κατά το δοκούν, και συχνά παρακάμπτεται. Αυτό δεν είναι απλώς θεσμικό πρόβλημα. Είναι πολιτειακή στρέβλωση. Διότι όταν ο κανόνας δεν εφαρμόζεται καθολικά, παύει να είναι κανόνας και γίνεται εργαλείο των ολίγων. Και τότε η Δημοκρατία αρχίζει να αδειάζει από περιεχόμενο.

Συνδέεται αυτή την πολιτειακή στρέβλωση με τα πρόσφατα σκάνδαλα που απασχολούν την επικαιρότητα;
Ναι! Απολύτως! Τα γεγονότα που συγκλονίζουν την κοινωνία, όπως για παράδειγμα η τραγωδία των Τεμπών, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, οι παρακολουθήσεις μέσω Predator και οι απευθείας αναθέσεις, δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι συμπτώματα ενός συστήματος όπου η εξουσία ελέγχει τους μηχανισμούς που υποτίθεται ότι την ελέγχουν, η λογοδοσία καθυστερεί ή απουσιάζει, και η ευθύνη διαχέεται μέχρι ότου εξαφανιστεί. Όταν η αλήθεια αργεί, ο έλεγχος είναι περιορισμένος ή ανύπαρκτος και η Δικαιοσύνη δεν ολοκληρώνεται, το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό. Είναι θεσμικό.

Δηλαδή θεωρείτε ότι το πρόβλημα δεν είναι τα πρόσωπα αλλά το σύστημα;
Ακριβώς! Τα πρόσωπα αλλάζουν, αλλά οι παθογένειες παραμένουν. Αν ένα σύστημα επιτρέπει ασάφεια ευθυνών, περιορισμένο έλεγχο της εξουσίας και καθυστερήσεις ή εμπόδια στην απονομή Δικαιοσύνης, τότε συνεχώς θα παράγει κρίσεις. Αυτό δεν είναι μόνο θέμα ηθικής, είναι θέμα θεσμικής δομής. Και η θεσμική δομή αλλάζει μόνο με βαθιά Συνταγματική τομή.

Πώς απαντά η πρόταση με το «Σύνταγμα της Αναγέννησης» σε αυτά τα φαινόμενα;
Με έναν απλό αλλά αυστηρό κανόνα: Η εξουσία ανήκει, φυσικά υπό προϋποθέσεις μόνο στους Πολίτες και όχι στους πολιτικούς. Ουδεμία θεσμική λειτουργία μένει χωρίς έλεγχο, και πλέον η ευθύνη συνεπάγεται σοβαρές ποινικές συνέπειες. Μεταξύ άλλων:
* Μειώνεται ο αριθμός των βουλευτών της σημερινής Βουλής και δημιουργείται, ως θεσμικό αντίβαρο, δεύτερη Βουλή με Κληρωτούς Πολίτες.
* Καταργείται η ασυλία πολιτικών προσώπων, τα οποία, επιπλέον, είναι ανακλητά από τους Πολίτες μέσω δημοψηφίσματος.
* Η συνολική διάρκεια άσκησης πολιτικού αξιώματος περιορίζεται σε 8 έτη, και καθιερώνεται πλήρης προσωπική ευθύνη με ποινικές συνέπειες για πράξεις και παραλείψεις.
* Θεσπίζονται αυστηρά ασυμβίβαστα μεταξύ εκτελεστικής και νομοθετικής λειτουργίας.
* Διασφαλίζεται απολύτως η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης με πραγματικά, όχι τυπικά, μέσα. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης καταργείται και η δικαιοσύνη μετατρέπεται σε απολύτως Ανεξάρτητη Αρχή που λογοδοτεί κατευθείαν στους Πολίτες.
* Θεσπίζεται υποχρεωτική διαφάνεια σε κρίσιμες αποφάσεις.
Και το πιο σημαντικό: θεσπίζεται η δυνατότητα ενεργού παρέμβασης των Πολιτών σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα.

Τι εννοείται ως «ενεργή παρέμβαση των Πολιτών»;
Σήμερα ο Πολίτης συμμετέχει στις πολιτικές εξελίξεις κυρίως μέσω των εκλογών, κάθε τέσσερα χρόνια, όταν καλείται να επιλέξει κάποιο από τα κόμματα και τα πολιτικά πρόσωπα που του πλασάρει το σύστημα, αναδεικνύοντας τα μέσα από τους μηχανισμούς επικοινωνίας που το ίδιο ελέγχει. Αυτό δεν είναι Δημοκρατία…
Αντιθέτως, η πρόταση με το «Σύνταγμα της Αναγέννησης» εισάγει, μεταξύ άλλων, συμμετοχή των Πολιτών σε κάθε σημαντική απόφαση, θεσμούς λαϊκής πρωτοβουλίας, δυνατότητα πρόκλησης δημοψηφισμάτων και ενίσχυση της λογοδοσίας των εκλεγμένων. Με απλά λόγια, σύμφωνα με την πρόταση ο Πολίτης δεν παραμένει θεατής, αλλά καθίσταται «συνδιαμορφωτής» σε όλα αυτά που ορίζουν το παρόν και το μέλλον, το δικό του και των παιδιών του.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι αυτά είναι θεωρητικά και δύσκολα εφαρμόσιμα.
Αυτό είναι το πιο βολικό επιχείρημα για να μην γίνεται τίποτα, και τα πράγματα να παραμένουν ως έχουν. Η πρόταση του «Συντάγματος της Αναγέννησης» δεν είναι θεωρία, ούτε πρόχειρα ευχολόγια. Είναι αποτέλεσμα πολύχρονης έρευνας και μελέτης με συμμετοχή μεγάλου αριθμού επιστημόνων, ειδικών, και Πολιτών από όλες τις κοινωνικές τάξεις και τους παραγωγικούς τομείς. Συνιστά δε ένα πλήρες σχέδιο δομημένο με επιστημονικά κριτήρια, σαφείς πρακτικούς μηχανισμούς και αιτιολόγηση σε τέτοιο βάθος, που ουδέποτε έχει γίνει μέχρι σήμερα.
Και το κυριότερο: αποτελεί πρόταση ιστορικής ευθύνης, όχι κομματικής σκοπιμότητας.
Εν προκειμένω λοιπόν, η δυσκολία δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική και, εν πολλοίς, τα περί «θεωρίας» αποτελούν πρόφαση από το σύστημα και τους βολεμένους οπαδούς του για να μην αλλάξουν τα κακώς κείμενα.

Πού εντοπίζεται τον μεγαλύτερο κίνδυνο σήμερα για τη Δημοκρατία;
Στην σταδιακή εξοικείωση των Πολιτών με την στρέβλωση των Δημοκρατικών θεσμών. Όταν ο Πολίτης «συνηθίσει» τις μισές αλήθειες, τα ψέματα, την μη απόδοση ευθυνών και άλλες παθογένειες, πλέον θεωρεί «φυσιολογικές» τις παρεκκλίσεις. Με τον τρόπο αυτό η Δημοκρατία δεν καταλύεται απότομα, αλλά φθείρεται σταδιακά και σιωπηρά. Και η φθορά είναι πιο επικίνδυνη από την σύγκρουση, διότι δεν γίνεται αντιληπτή εγκαίρως.

Άρα η λύση είναι μια νέα Συνταγματική Αναθεώρηση;
Ξεκάθαρα Όχι! Το σημερινό «πολιτειακό οικοδόμημα» είναι σάπιο και ετοιμόρροπο, συνεπώς δεν αρκεί απλώς μια αναθεώρηση. Απαιτείται επανίδρυση της Ελληνικής Πολιτείας, διότι το πρόβλημα είναι δομικό και οι επιμέρους αλλαγές δεν αρκούν.
Αν δεν αλλάξει η σχέση εξουσίας και ευθύνης, ο τρόπος λήψης αποφάσεων και η δυνατότητα ελέγχου από τον Πολίτη, τότε οι ίδιες παθογένειες θα επανεμφανίζονται στο διηνεκές.

Που μπορεί να βρει κάποιος το βιβλίο σας και τι θα αποκομίσει από αυτό;
Προς το παρόν το βιβλίο έχει τυπωθεί σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, τα οποία δίνονται προς αξιολόγηση σε ακαδημαϊκούς και νομικούς. Μέχρι στιγμής τα σχόλια είναι πολύ θετικά, οπότε θεωρώ πως σύντομα το βιβλίο θα κυκλοφορήσει δημόσια. Από αυτό το βιβλίο ο αναγνώστης θα αποκομίσει πολλά, τα οποία θα μπορούσα να συνοψίσω σε τρεις κατηγορίες: α) Κατανόηση – δηλαδή πως πραγματικά λειτουργεί το σημερινό σύστημα σε βάρος των Πολιτών. β) Διάγνωση – δηλαδή πού ακριβώς εντοπίζονται οι παθογένειες και ποια είναι τα αίτια κάθε μιας. γ) Θεσμικές λύσεις για κάθε παθογένεια, με πλήρη αιτιολόγηση και νομική διατύπωση ελεγμένη από διαπρεπείς νομικούς.
Συνεπώς το Σύνταγμα της Αναγέννησης δεν είναι ένα ακόμη βιβλίο διαπιστώσεων και διαμαρτυρίας. Είναι ένα μοναδικό – μέχρι στιγμής – εργαλείο θεσμικής αρχιτεκτονικής, απόλυτα εφαρμόσιμης στην πράξη.

Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να στείλετε στους Πολίτες;
Η Δημοκρατία δεν είναι μια δεδομένη κατάσταση. Είναι μια διαρκής διαδικασία. Κάθε φορά που οι Πολίτες αποσύρονται λόγω διαμαρτυρίας ή απογοήτευσης, η εξουσία συγκεντρώνεται στους λίγους… Κάθε φορά που σιωπούν, κάποιοι άλλοι αποφασίζουν γι’ αυτούς, χωρίς αυτούς. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι μόνο να αγανακτούμε όταν συμβαίνει ένα σκάνδαλο. Το ζητούμενο είναι να δημιουργήσουμε ένα σύστημα όπου τα σκάνδαλα δεν θα μπορούν να συμβαίνουν.
Η Αναγέννηση της Πατρίδας μας δεν θα έρθει από μεσσίες, ούτε ως «μάνα» εξ ουρανού. Θα έρθει μόνον όταν η κοινωνία απαιτήσει και εφαρμόσει υγιείς κανόνες που επιφέρουν αποτελέσματα, και εφαρμόζονται σε όλους.

Γιάννης Καραμολέγκος
Οικονομολόγος

Από Βίκυ Μπαϊρακτάρη