Μεγάλη Πέμπτη: Από το «Σήμερον Κρεμάται» στις Κόκκινες Λαμπρήδες της Χαλκιδικής
Επιμέλεια Αναστασία Δεκάκη
Η Μεγάλη Πέμπτη αποτελεί την καρδιά του Θείου Δράματος. Είναι η ημέρα που η Ορθοδοξία βιώνει τον Μυστικό Δείπνο, την προδοσία και την κορύφωση των Παθών. Καθώς ο ήχος της καμπάνας γίνεται πιο βαρύς, η ελληνική ύπαιθρος και οι πόλεις «ντύνονται» με έθιμα που επιβιώνουν αιώνες, συνδέοντας τη θρησκευτική ευλάβεια με τη λαϊκή παράδοση.
Η Ελλάδα της Κατάνυξης και των Εθίμων
Σε κάθε γωνιά της χώρας, η Μεγάλη Πέμπτη είναι ημέρα προετοιμασίας και σιωπής. Στο Ιόνιο, οι Κερκυραίοι αντικαθιστούν τα παλιά πήλινα τσουκάλια με καινούργια για τη βαφή των αυγών, ενώ στην Πάτμο η αναπαράσταση του Ιερού Νιπτήρα μεταφέρει τους πιστούς αιώνες πίσω. Στις Κυκλάδες, οι γυναίκες της Σίφνου πλάθουν τα «πουλιά της Λαμπρής», ενώ στα Κουφονήσια και τη Σκιάθο, η νύχτα ανήκει στον στολισμό του Επιταφίου και στα μοιρολόγια της Παναγίας.
Κοινός τόπος για όλη την επικράτεια είναι το βάψιμο των κόκκινων αυγών, του συμβόλου της ζωής που αναβλύζει μέσα από το αίμα της Θυσίας. Ωστόσο, η ημέρα κρύβει και προλήψεις: σε πολλά χωριά οι νοικοκυρές αποφεύγουν το πλύσιμο και το άπλωμα των ρούχων, θεωρώντας το κακό σημάδι για το σπιτικό.
Στη Χαλκιδική: Το Κόκκινο Πανί και το Αβγό του Εικονοστασίου
Στη δική μας γη, τη Χαλκιδική, η Μεγάλη Πέμπτη έχει το δικό της, ιδιαίτερο χρώμα. Από νωρίς το πρωί, οι γειτονιές πλημμυρίζουν με τη μυρωδιά του φρεσκοζυμωμένου τσουρεκιού και των λαμπροκούλουρων.
Το πιο αναγνωρίσιμο έθιμο της περιοχής παραμένει το κρέμασμα του κόκκινου πανιού στα μπαλκόνια και τα παράθυρα. Πρόκειται για μια συμβολική πράξη προστασίας, που «μαρτυρά» τη συμμετοχή του σπιτιού στο πένθος της Σταύρωσης αλλά και την προσμονή της Ανάστασης.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο πρώτο αβγό που βάφεται:
Σύμφωνα με την παράδοση της Χαλκιδικής, το πρώτο κόκκινο αβγό δεν καταναλώνεται, αλλά τοποθετείται στο εικονοστάσι του σπιτιού. Οι παλιοί πίστευαν ότι αυτό το αβγό έχει τη δύναμη να «ξορκίζει» το κακό και να προστατεύει τη σοδειά και την οικογένεια από τη θεομηνία του χαλαζιού καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Η Ακολουθία των Παθών
Η ημέρα ολοκληρώνεται με τη βαθιά μυσταγωγία της Ακολουθίας των Παθών. Στις ενορίες της Χαλκιδικής, οι πιστοί παρακολουθούν με δέος την ανάγνωση των 12 Ευαγγελίων. Η στιγμή της Σταύρωσης, ανάμεσα στο 5ο και το 6ο Ευαγγέλιο, όταν ο ιερέας λιτανεύει τον Εσταυρωμένο υπό τον ήχο του «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου», αποτελεί την πιο συγκλονιστική στιγμή της Μεγάλης Εβδομάδας.
Μετά το πέρας της ακολουθίας, οι γυναίκες παραμένουν στους ναούς για να στολίσουν τον Επιτάφιο με ανοιξιάτικα λουλούδια, προετοιμάζοντας το έδαφος για τον αυριανό θρήνο της Μεγάλης Παρασκευής.
