Χαλκιδική: Μισός αιώνας στο ίδιο σταυροδρόμι

Από το 1979 μέχρι σήμερα, η άναρχη δόμηση, η απώλεια του πρωτογενούς τομέα και η μάχη για την πρόσβαση στη θάλασσα δείχνουν ότι η ιστορία… επαναλαμβάνεται

Κείμενο Αναστασία Δεκάκη

Πολλές φορές  όταν βλέπουμε παλιές ελληνικές ταινίες ή εκπομπές, νιώθουμε ότι ο χρόνος έχει σταματήσει. «Σαν να μην πέρασε μια μέρα», αναφωνούμε, καθώς διαπιστώνουμε ότι τα προβλήματα του παρελθόντος εξακολουθούν να μας απασχολούν. Αυτή ακριβώς την αίσθηση είχα όταν παρακολούθησα το ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ «Η ΕΡΤ στη Βόρειο Ελλάδα» από το 1979, που αφορούσε τον τουρισμό της Χαλκιδικής. Μέσα από τα πλάνα και τις μαρτυρίες της εποχής, μπορούμε να κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν και να δούμε αν οι προκλήσεις που αντιμετώπιζε τότε ο τόπος είναι ίδιες με αυτές του σήμερα.

Η Χαλκιδική του 1979: Ανάμεσα σε δύο κόσμους

Αν κάποιος παρακολουθήσει τη συγκεκριμένη εκπομπή διαπιστώνει ότι στα τέλη της δεκαετίας του ’70, η Χαλκιδική βρισκόταν σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι κάτοικοι, που ζούσαν κυρίως από τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την αλιεία, έβλεπαν τον τουρισμό να εισβάλλει δυναμικά, φέρνοντας μαζί του μια σειρά από νέες συνθήκες. Το ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ ανέδειξε τα εξής:

:

• Ανεξέλεγκτη Δόμηση και Έλλειψη Υποδομών: Εργολάβοι από τη Θεσσαλονίκη μετέτρεπαν εύφορα χωράφια σε οικόπεδα για παραθεριστικές κατοικίες. Όπως αναφέρει ο πρόεδρος της κοινότητας Καλάνδρας, «ήρθαν οι Θεσσαλονικείς και αγόρασαν διάφορα οικόπεδα». Η άναρχη οικοδόμηση γινόταν χωρίς σχέδιο, με αποτέλεσμα την εμφάνιση προβλημάτων, όπως η διαχείριση απορριμμάτων και η ρύπανση.
• Σύγκρουση Τουρισμού και Αγροτικού Τομέα: Η νέα οικονομική πραγματικότητα δημιουργούσε τριβές. Ο γεωργός Αθανάσιος Μπαλτζής περιγράφει χαρακτηριστικά την έλλειψη εργατικών χεριών: «Έχουν φύγει όλοι στα ξενοδοχεία… Εγώ ο ίδιος ακόμα εδώ που θα πρέπει τώρα να έχω 15 άτομα προσωπικό, κάθομαι μόνο με οκτώ άτομα γιατί δεν μπορώ να βρω εργάτες». Αυτή η κατάσταση οδηγούσε στη σταδιακή μείωση της αγροτικής παραγωγής.
• Περιορισμός της Πρόσβασης στις Ακτές: Η εκπομπή κατέγραφε το φαινόμενο της περίφραξης οικοπέδων που έφταναν μέχρι τη θάλασσα, εμποδίζοντας την ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες. Ο πρόεδρος της κοινότητας Νέας Σκιώνης αναφέρεται στις προσπάθειες των κατοίκων να αποκτήσουν μια μεγάλη έκταση γης από ένα μοναστήρι, με στόχο να την αξιοποιήσουν τουριστικά, χωρίς όμως επιτυχία.

Η Χαλκιδική σήμερα: Μια προειδοποίηση που έγινε πραγματικότητα

Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, η Χαλκιδική έχει καθιερωθεί ως ένας από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς. Ωστόσο, η σύγκριση με το 1979 είναι αποκαλυπτική. Τα προβλήματα που αναδείχθηκαν τότε όχι μόνο δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά σε πολλές περιπτώσεις έχουν ενταθεί.

Η οικοδομική δραστηριότητα συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό, με αποτέλεσμα την περαιτέρω τσιμεντοποίηση των ακτών και την αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος. Το ζήτημα της ελεύθερης πρόσβασης στη θάλασσα παραμένει ένα από τα πιο καίρια θέματα κάθε καλοκαίρι, με την αυθαίρετη κατάληψη του αιγιαλού να είναι συχνό φαινόμενο. Η εξάρτηση από τον τουρισμό έχει οδηγήσει στην πλήρη υποβάθμιση του πρωτογενούς τομέα, ενώ η έλλειψη υποδομών εξακολουθεί να είναι πρόβλημα, ειδικά στους καλοκαιρινούς μήνες, όταν ο πληθυσμός πολλαπλασιάζεται.

Και αν το 1979 ο αφηγητής προειδοποιούσε ότι, χωρίς οργάνωση, «τα παράλια της Χαλκιδικής θα μοιάζουν με αστικά κέντρα», σήμερα αρκεί μια καλοκαιρινή βόλτα στις πιο τουριστικές περιοχές για να δεις πως η πρόβλεψη έγινε πραγματικότητα. Άλλαξαν πολλά∙ αλλά τα βασικά διλήμματα —ανάπτυξη ή διατήρηση, βραχυπρόθεσμο κέρδος ή μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα— μοιάζουν να στέκονται ακόμη στο ίδιο σταυροδρόμι, σαν να μην πέρασε μια μέρα.