Ε.Σ.Α.μεΑ.: Στην άτυπη σύνοδο των υπουργών της ΕΕ για την πολιτική συνοχής ο Ι. Βαρδακαστάνης

Στην άτυπη σύνοδο των υπουργών αρμόδιων για την Πολιτική Συνοχής, την Εδαφική Συνοχή και τα Αστικά Θέματα, υπό την Πολωνική Προεδρία, παρευρέθηκε και μίλησε ο πρόεδρος της ΕΣΑμεΑ και του EDF Ιωάννης Βαρδακαστάνης, με την ιδιότητα του προέδρου της Τμήματος ECO της ΕΟΚΕ (Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της ΕΕ), την Τετάρτη 21 Μαΐου στη Βαρσοβία.

Στόχος της συνάντησης ήταν να συζητηθούν θέματα περιφερειακής πολιτικής σε ένα ευρύτερο πλαίσιο με υπουργούς κρατών μελών της ΕΕ και τους εκπροσώπους των βασικών θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στα εξής:

• στο ρόλο της εδαφικής διάστασης και της περιφερειακής πολιτικής στη βιώσιμη ανάπτυξη των κρατών μελών και των περιφερειών τους
• στο μέλλον της εδαφικής ατζέντας της ΕΕ 2030
• στη στήριξη της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης σε λειτουργικές περιοχές, καθώς και την αστική διάσταση της πολιτικής συνοχής.

Τη διαδικασία άνοιξε η υπουργός Αναπτυξιακών Ταμείων και Περιφερειακής Πολιτικής της Πολωνίας Katarzyna PEŁCZYŃSKA-NAŁĘCZ (στη φωτογραφία με τον κ. Βαρδακαστάνη). Μεταξύ άλλων μίλησαν οι: Andrés RODRÍGUEZ-POSE, πρόεδρος της ομάδας υψηλού επιπέδου για το μέλλον της πολιτικής συνοχής, London School of Economics, Kata TÜTTŐ, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, Isabelle BOUDINEAU, εισηγήτρια στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών.

Βίντεο Ι. Βαρδακαστάνη πριν την έναρξη

Σημεία ομιλίας Ι. Βαρδακαστάνη (ολόκληρη η ομιλία επισυνάπτεται):

1. Η Εδαφική Ατζέντα 2030 είναι στενά συνδεδεμένη με διάφορες στρατηγικές και πολιτικές της ΕΕ. Οι διασυνδέσεις αυτές λαμβάνουν τη μορφή κοινών στόχων, συμπληρωματικών δράσεων και συνεργειών όσον αφορά τη χρηματοδότηση. (…)
2. Τα νησιά της ΕΕ είναι περιοχές που απαιτούν την ιδιαίτερη προσοχή της ΕΕ. Οι περιοχές αυτές έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όσον αφορά στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, το πληθυσμιακό μέγεθος, τη διοικητική οργάνωση, το φυσικό περιβάλλον κ.λπ. και η ποικιλία αυτή διαπιστώνεται όχι μόνο μεταξύ των ομάδων νησιών αλλά και μεταξύ των νησιών εντός της ίδιας ομάδας, γεγονός που απαιτεί διαφοροποιημένες προσεγγίσεις- ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η νησιωτικότητα θέτει κοινές προκλήσεις για όλα τα νησιά. Όσον αφορά στον σχεδιασμό πολιτικών, η νησιωτικότητα θεωρείται μόνιμο και αμετάβλητο γεωγραφικό χαρακτηριστικό που συνεπάγεται πρόσθετο κόστος (μεταφορές, ενέργεια, διαχείριση αποβλήτων, δημόσιες υπηρεσίες, αναγκαία αγαθά και υπηρεσίες) που εμποδίζει την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των νησιών, ενώ τα καθιστά ιδιαίτερα εκτεθειμένα στην απώλεια της βιοποικιλότητας και στην κλιματική αλλαγή .

Σε αυτό το πλαίσιο, χαιρετίζουμε την ανακοίνωση της διαβούλευσης σχετικά με μια πιθανή νέα «Στρατηγική για τα νησιά», καθώς αυτή ανταποκρίνεται στα πάγια αιτήματά μας. Προσφέρουμε την πλήρη συνεργασία μας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να συμβάλουμε στον εντοπισμό των πιο αποτελεσματικών λύσεων για τα νησιά της ΕΕ.

Εκτός από τα νησιά, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί και στις αραιοκατοικημένες περιοχές στις οποίες οι δημογραφικές τάσεις καταδεικνύουν συνεχή μείωση του πληθυσμού. Πριν από δύο χρόνια, οργανώσαμε δημόσια ακρόαση στην Ουμέα της Βόρειας Σουηδίας, επισημαίνοντας τις δυσκολίες επίτευξης ανταγωνιστικότητας λόγω των προκλήσεων που σχετίζονται με την πρόσβαση και το αυξημένο κόστος μεταφοράς πρώτων υλών και τελικών προϊόντων.

Κατανοούμε επίσης το ευαίσθητο ζήτημα με τις ανατολικές συνοριακές περιοχές, αλλά θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις εξωτερικές συνοριακές περιοχές γενικά. Θα ήθελα να τονίσω το γεγονός ότι για τα κράτη μέλη που έχουν επενδύσει στην άμυνα όλα αυτά τα χρόνια λόγω της εγγύτητάς τους με την Τουρκία, δεν δόθηκε καμία πρόσθετη ευελιξία. Η Ελλάδα δαπανά 5-7% του ΑΕΠ της για την άμυνα κάθε χρόνο, ενώ οι χώρες των ανατολικών συνόρων δαπανούν μόνο 2% μέχρι σήμερα. Η Κύπρος επηρεάζεται επίσης με παρόμοιο τρόπο.

3. Στην ΕΟΚΕ υπογραμμίζουμε τη σημασία της ενίσχυσης της σύνδεσης μεταξύ του Εδαφικού Θεματολογίου 2030 και της πολιτικής συνοχής. Η Εδαφική Ατζέντα 2030 είναι ένα στρατηγικό μέσο για τη στήριξη των περιφερειών, θέτοντας προτεραιότητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν- η πολιτική συνοχής, εν τω μεταξύ, υλοποιείται μέσω της χρηματοδότησης στοχευμένων έργων, συμβάλλοντας στη μείωση των ανισοτήτων και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στις διάφορες περιφέρειες της ΕΕ. Αυτή η ισχυρότερη σύνδεση μεταξύ της συνοχής και της εδαφικής προσέγγισης μπορεί να επιτευχθεί μέσω λειτουργικών συμπράξεων μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών, καθώς και μέσω ολοκληρωμένων έργων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας των τοπικών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συστημάτων των αστικών τόπων, των λειτουργικών τους περιοχών και των γύρω αγροτικών περιοχών.

Επιπλέον, πιστεύουμε επίσης ότι η Εδαφική Ατζέντα πρέπει να συμπεριληφθεί στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζει τις εδαφικές πολιτικές και τις οικονομικές στρατηγικές, εξασφαλίζοντας μια συντονισμένη απάντηση στις τοπικές προκλήσεις και αυξάνοντας την προβολή των θεμάτων συνοχής. Συμβάλλει επίσης στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων και στην προώθηση της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς, μεγιστοποιώντας τον αντίκτυπο των δημόσιων πολιτικών.

Ομιλία Ι. Βαρδακαστάνη 21.5.2025

1. Η Εδαφική Ατζέντα 2030 είναι στενά συνδεδεμένη με διάφορες στρατηγικές και πολιτικές της ΕΕ. Οι διασυνδέσεις αυτές λαμβάνουν τη μορφή κοινών στόχων, συμπληρωματικών δράσεων και συνεργειών όσον αφορά στη χρηματοδότηση.

Πολιτική συνοχής – η Εδαφική Ατζέντα 2030 αποσκοπεί στη μείωση των εδαφικών ανισοτήτων και στην προώθηση της ισόρροπης ανάπτυξης, που αποτελούν επίσης βασικούς στόχους της πολιτικής συνοχής της ΕΕ. Τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ), ιδίως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), υποστηρίζουν έργα που αντικατοπτρίζουν τις προτεραιότητες της ατζέντας, όπως η περιβαλλοντική βιωσιμότητα και η κοινωνική ένταξη.

Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία – η Εδαφική Ατζέντα 2030 συμβάλλει στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, τη στρατηγική της ΕΕ να γίνει η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050. Οι εδαφικές πρωτοβουλίες που προωθεί η ατζέντα, όπως η βιώσιμη αστική ανάπτυξη και η ολοκληρωμένη διαχείριση των φυσικών πόρων, συνάδουν με τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας.

Κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) – το Εδαφικό θεματολόγιο 2030 προωθεί την ισόρροπη εδαφική ανάπτυξη που περιλαμβάνει τόσο τις αστικές όσο και τις αγροτικές περιοχές, εξασφαλίζοντας την εδαφική συνοχή.

Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα για το 2030 – το Εδαφικό Θεματολόγιο 2030 συμβάλλει στην προστασία της βιοποικιλότητας με την προώθηση βιώσιμων πρακτικών χρήσης της γης και τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα για το 2030.

Σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία – η Εδαφική Ατζέντα 2030 υποστηρίζει τη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία προωθώντας τη βιώσιμη διαχείριση των πόρων και την ανακύκλωση, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία.

Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Στρατηγική – το Εδαφικό Θεματολόγιο 2030 ενθαρρύνει την ψηφιακή ένταξη και την τεχνολογική καινοτομία στις περιφέρειες, υποστηρίζοντας τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ψηφιακής Στρατηγικής για τη βελτίωση της ψηφιακής συνδεσιμότητας και του ψηφιακού αλφαβητισμού.

2. Τα νησιά της ΕΕ είναι περιοχές που απαιτούν την ιδιαίτερη προσοχή της ΕΕ. Οι περιοχές αυτές έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όσον αφορά στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, το πληθυσμιακό μέγεθος, τη διοικητική οργάνωση, το φυσικό περιβάλλον κ.λπ. και η ποικιλία αυτή διαπιστώνεται όχι μόνο μεταξύ των ομάδων νησιών αλλά και μεταξύ των νησιών εντός της ίδιας ομάδας, γεγονός που απαιτεί διαφοροποιημένες προσεγγίσεις- ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η νησιωτικότητα θέτει κοινές προκλήσεις για όλα τα νησιά. Όσον αφορά στον πολιτικό σχεδιασμό, η νησιωτικότητα θεωρείται μόνιμο και αμετάβλητο γεωγραφικό χαρακτηριστικό που συνεπάγεται πρόσθετο κόστος (μεταφορές, ενέργεια, διαχείριση αποβλήτων, δημόσιες υπηρεσίες, αναγκαία αγαθά και υπηρεσίες) που εμποδίζει την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των νησιών, ενώ τα καθιστά ιδιαίτερα εκτεθειμένα στην απώλεια της βιοποικιλότητας και στην κλιματική αλλαγή .

Σε αυτό το πλαίσιο, χαιρετίζουμε την ανακοίνωση της διαβούλευσης σχετικά με μια πιθανή νέα «Στρατηγική για τα νησιά», καθώς αυτή ανταποκρίνεται στα πάγια αιτήματα της ΕΟΚΕ. Προσφέρουμε την πλήρη συνεργασία μας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να συμβάλουμε στον εντοπισμό των πιο αποτελεσματικών λύσεων για τα νησιά της ΕΕ.

Εκτός από τα νησιά, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί και στις αραιοκατοικημένες περιοχές στις οποίες οι δημογραφικές τάσεις καταδεικνύουν συνεχή μείωση του πληθυσμού. Πριν από δύο χρόνια, οργανώσαμε δημόσια ακρόαση στην Ουμέα της Βόρειας Σουηδίας, επισημαίνοντας τις δυσκολίες επίτευξης ανταγωνιστικότητας λόγω των προκλήσεων που σχετίζονται με την πρόσβαση και το αυξημένο κόστος μεταφοράς πρώτων υλών και τελικών προϊόντων.

Κατανοούμε επίσης το ευαίσθητο ζήτημα με τις ανατολικές συνοριακές περιοχές, αλλά θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις εξωτερικές συνοριακές περιοχές γενικά. Θα ήθελα να τονίσω το γεγονός ότι για τα κράτη μέλη που έχουν επενδύσει στην άμυνα όλα αυτά τα χρόνια λόγω της εγγύτητάς τους με την Τουρκία, δεν δόθηκε καμία πρόσθετη ευελιξία. Η Ελλάδα δαπανά 5-7% του ΑΕΠ της για την άμυνα κάθε χρόνο, ενώ οι χώρες των ανατολικών συνόρων δαπανούν μόνο 2% μέχρι σήμερα. Η Κύπρος επηρεάζεται επίσης με παρόμοιο τρόπο.

3. Στην ΕΟΚΕ υπογραμμίζουμε τη σημασία της ενίσχυσης της σύνδεσης μεταξύ του Εδαφικού Θεματολογίου 2030 και της πολιτικής συνοχής. Η Εδαφική Ατζέντα 2030 είναι ένα στρατηγικό μέσο για τη στήριξη των περιφερειών, θέτοντας προτεραιότητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν- η πολιτική συνοχής, εν τω μεταξύ, υλοποιείται μέσω της χρηματοδότησης στοχευμένων έργων, συμβάλλοντας στη μείωση των ανισοτήτων και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στις διάφορες περιφέρειες της ΕΕ. Αυτή η ισχυρότερη σύνδεση μεταξύ της συνοχής και της εδαφικής προσέγγισης μπορεί να επιτευχθεί μέσω λειτουργικών συμπράξεων μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών, καθώς και μέσω ολοκληρωμένων έργων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας των τοπικών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συστημάτων των αστικών τόπων, των λειτουργικών τους περιοχών και των γύρω αγροτικών περιοχών.

Επιπλέον, πιστεύουμε επίσης ότι η Εδαφική Ατζέντα πρέπει να συμπεριληφθεί στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζει τις εδαφικές πολιτικές και τις οικονομικές στρατηγικές, εξασφαλίζοντας μια συντονισμένη απάντηση στις τοπικές προκλήσεις και αυξάνοντας την προβολή των θεμάτων συνοχής. Συμβάλλει επίσης στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων και στην προώθηση της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς, μεγιστοποιώντας τον αντίκτυπο των δημόσιων πολιτικών.

Όσον αφορά στην πολιτική συνοχής και στα εργαλεία εφαρμογής για την περίοδο 2021-2027, υπάρχει άμεση σύνδεση μεταξύ του Εδαφικού Θεματολογίου 2030 και του στόχου πολιτικής 5 – Μια Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες . Έχοντας αυτό κατά νου, επισημαίνουμε τον στρατηγικό ρόλο που διαδραματίζουν τα εργαλεία ολοκληρωμένου προγραμματισμού, όπως τα εργαλεία ολοκληρωμένων εδαφικών επενδύσεων (ITI) και τα εργαλεία τοπικής ανάπτυξης με πρωτοβουλία της κοινότητας (CLLD) , καθώς και τα ευρωπαϊκά προγράμματα εδαφικής συνεργασίας (Interreg) στην περαιτέρω εφαρμογή του Εδαφικού Θεματολογίου