Μονοεδρικές και λίστα για αλλαγή του Εκλογικού νόμου

Ιδού το Γερμανικό σύστημα που επεξεργάζεται η Κυβέρνηση

Στην τελευταία, προ μηνός, αντιπαράθεση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Αλέξη Τσίπρα στη Βουλή, ο Πρωθυπουργός απέρριψε κατηγορηματικά μια εσπευσμένη αλλαγή στον εκλογικό νόμο. «Οι πρώτες εκλογές θα γίνουν με τον υφιστάμενο νόμο της απλής αναλογικής», ξεκαθάρισε παραπέμποντας στο τέλος της τετραετίας, «και οι επόμενες με τον νόμο που εμείς έχουμε ήδη ψηφίσει». Από τους πρώτους κιόλας μήνες της διακυβέρνησής του, ο Μητσοτάκης έδειξε ότι θέτει σε προτεραιότητα τις μεγάλες «εκλογικές» αλλαγές, με βασική αρχή την κατάργηση της «καταστροφικής για τη χώρα», όπως λέει, απλής αναλογικής στις εθνικές εκλογές, προκρίνοντας τελικά το κλιμακωτό μπόνους. Δεν ήταν αυτό ωστόσο το μοναδικό προσχέδιο, που εξεταζόταν παρασκηνιακά εκείνη την περίοδο, αφού ψηλά στις προτιμήσεις, αν όχι το πρώτο που είχε βγει από το συρτάρι, ήταν το σενάριο υιοθέτησης στοιχείων από το (πιο περίπλοκο) γερμανικό μοντέλο, με αναγκαίες παραλλαγές και προσαρμογή στις ελληνικές ιδιαιτερότητες.

Το γερμανικό σύστημα και συγκεκριμένα ένα μεικτό μοντέλο που περιλαμβάνει συνδυασμό εκλογής με σταυρό σε «στενές» περιφέρειες (μονοεδρικές δηλαδή) και εκλογής με λίστα (χωρίς σταυρό στη λογική του Επικρατείας) σε ευρείες περιφέρειες παραμένει, κατά τις πληροφορίες, πάνω στο τραπέζι του Κυριάκου Μητσοτάκη. Στους κόλπους της ΝΔ αλλά και εντός του Μαξίμου υπάρχουν ένθερμοι υποστηρικτές του εν λόγω συστήματος, με την εκτίμηση ότι το προσχέδιο, όχι μόνο δεν έχει απορριφθεί οριστικά, αντίθετα επίκειται επαναξιολόγηση, εφόσον ο Κυριάκος Μητσοτάκης διατηρήσει πρωτοβουλία κινήσεων μετά την επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Τα ίδια στελέχη, ανεξάρτητα από το αν έχουν εισηγηθεί ή όχι την καταλληλότητα ενός συστήματος τύπου Γερμανίας ή αν έχουν προκρίνει στο παρελθόν άλλες προτάσεις στην κατεύθυνση «εξασφάλισης της κυβερνησιμότητας στη χώρα», μεταφέρουν σε συνομιλητές τους την πεποίθηση ότι ο συνολικός σχεδιασμός Μητσοτάκη για την αναμόρφωση του εκλογικού τοπίου, ως μεταρρυθμιστική «σφραγίδα» σε κομβικές θεσμικές διαδικασίες, δεν έχει ολοκληρωθεί.

Πρόσωπα που γνωρίζουν τον τρόπο σκέψης του Πρωθυπουργού υπογραμμίζουν πάντως ότι βασικός προσανατολισμός του σε ό,τι αφορά την εκλογική νομοθεσία είναι να υπάρχει προετοιμασία ώστε οι μεγάλες αλλαγές να προωθούνται στο πρώτο διάστημα μιας κυβερνητικής θητείας. Την ίδια στιγμή στο πρωθυπουργικό γραφείο αναγνωρίζουν ότι κάθε ανακίνηση στον δημόσιο διάλογο ζητημάτων σχετικά με… ριζικές εκλογικές ανατροπές πυροδοτεί εντάσεις, εξού και επιδιώκεται να σταθμίζονται με προσοχή και χωρίς διαρροές κάθε σχεδιασμός, κάθε συγκυρία και κάθε στόχος. Προσωπικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνηθίζει να ζυγίζει εισηγήσεις χωρίς ωστόσο να ανοίγει εύκολα τα χαρτιά του, ιδίως αν πρόκειται για κεφάλαια θεσμικής φύσεως ή μεταρρυθμιστικού σχεδιασμού… επόμενης τετραετίας.

Ανατροπές σε έδρες

Πάντως θεωρείται δεδομένο ότι ο ίδιος εφόσον υπάρξουν οι προϋποθέσεις στην επόμενη Βουλή όχι μόνο επιθυμεί αλλά και θα επιδιώξει αναμόρφωση «εκλογικού» χαρακτήρα σε ό,τι αφορά την άρση των σημερινών περιορισμών στο (θεσμοθετημένο) δικαίωμα ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού από τον τόπο διαμονής τους. Στο μέτωπο αυτό μέχρι στιγμής, το βέβαιο είναι ότι για πρώτη φορά από τις επόμενες εκλογές οι έδρες του Επικρατείας θα είναι αυξημένες κατά τρεις (στις 15 από 12) λόγω του ανοίγματος στην ομογένεια, ενώ θα χάσουν από μία έδρα η Α’ Αθήνας, ο Νότιος τομέας και η Αχαΐα. Επιπλέον, μέχρι την ώρα της κάλπης, αναμένονται οι ανατροπές σε νομούς από τη Βόρεια Ελλάδα έως την Κρήτη όπως θα τις «υπογράψει» το υπουργείο Εσωτερικών κατόπιν επεξεργασίας των στοιχείων των απογραφής του πληθυσμού. Και επιπλέον μένει να φανεί εάν και πότε ο Πρωθυπουργός θα φέρει στο προσκήνιο παρέμβαση για επιστροφή της λίστας στις ευρωεκλογές.

Κρατάει χρόνια η συζήτηση

Σε ό,τι αφορά πάντως τις σκέψεις για μελλοντική επεξεργασία του γερμανικού παραδείγματος α λα ελληνικά, υπάρχουν κορυφαία στελέχη της ΝΔ τα οποία έχουν ταχθεί και δημόσια υπέρ ενός ανάλογου συστήματος, όσο και αν κάποιοι βλέπουν με άρνηση ή έστω σκεπτικισμό τον συνδυασμό σταυρού και λίστας στον ελληνικό εκλογικό χάρτη. Εδώ και σχεδόν 15 χρόνια πάντως συζητήσεις έχουν ανοίξει για το θέμα, χωρίς τελικά να προχωρήσει ποτέ, ενώ πρόσωπα που έχουν μελετήσει μια τέτοια μεταρρύθμιση με άξονα (και όχι αυτούσιο) το γερμανικό σύστημα λένε ότι υπάρχουν προκλήσεις χωρίς να είναι απαραίτητη η συνταγματική αναθεώρηση. Ηταν το 2009 με απόφαση του Γιάννη Ραγκούση ειδική επιστημονική επιτροπή είχε μελετήσει ενδελεχώς τον τρόπο προσαρμογής του γερμανικού μοντέλου στην Ελλάδα ενώ δέκα χρόνια μετά, επί Κυριάκου Μητσοτάκη, όσο κι αν τελικά προκρίθηκε με fast track διαδικασίες το κλιμακωτό μπόνους, έτρεξε τη διαδικασία εξέτασης των παραμέτρων μιας γερμανικής παραλλαγής στο εκλογικό σύστημα το τότε δίδυμο στο υπουργείο Εσωτερικών, ο Τάκης Θεοδωρικάκος και ο Θοδωρής Λιβάνιος – γνώστης ο νυν υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης των εκλογικών συστημάτων συνολικά, έχοντας διατελέσει μεταξύ άλλων ειδικός σύμβουλος στο υπουργείο Εσωτερικών το 2010.

Έχει αρχίσει από πλευράς Κυβέρνησης και του αρμόδιου Υπουργού Εσωτερικών Μάκη Βορίδη η συζήτηση για την αλλαγή του εκλογικού νόμου ώστε αυτός να έρθει συμβατά και πολύ νωρίτερα από τις επόμενες Βουλευτικές εκλογές. Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης από το Βήμα της ΔΕΘ το 2019 μίλησε για έναν νέο εκλογικό νόμο που δικαιοσύνη αλλά και εξασφάλιση της Κυβερνησιμότητας ενώ αποκάλυψε πως στις επόμενες Βουλευτικές εκλογές θα πάμε σε δυο αναμετρήσεις καθώς η πρώτη θα γίνει αναγκαστικά με την απλή αναλογική. Αυτό συμβαίνει γιατί χρειάζονται 200 ψήφοι από το παρόν κοινοβούλιο για να αλλάξει ο εκλογικός νόμος και δεν υπάρχουν. Έτσι οι διπλές κάλπες είναι αναπόφευκτες. Ήδη ο αρμόδιος Υπουργός κος Μάκης Βορίδης και ο Υφυπουργός κος Λιβάνιος  επεξεργάζονται την πρόταση αυτή που θα είναι αφενός καινοτόμα και αφετέρου δίκαιη και σταθερή για πολλά χρόνια. Σε αυτή την πρόταση συνοψίζονται η δημιουργία 150 μονοεδρικών περιφερειών ανά την Ελλάδα και 150 Βουλευτών που θα εκλέγονται με λίστα όχι πανελλαδικά αλλά στα όρια των σημερινών 13 Περιφερειών.  Από τις 56 εκλογικές περιφέρειες της Ελλάδας 8 μόνο είναι μονοεδρικές, 6 διεδρικές, 12 τριεδρικές, και οι υπόλοιπες από 4 έδρες και πάνω. Επί της ουσίας μιλούμε για ένα μεικτό σύστημα που θυμίζει το Γερμανικό μοντέλο προσαρμοσμένο στις ανάγκες της Χώρας μας.

Ήδη οι επιτελείς έχουν προχωρήσει στον αναδιαχωρισμό των εκλογικών περιφερειών ώστε να σχηματιστούν 150 μονοεδρικές περιφέρειες, στις οποίες θα εκλέγονται ισάριθμοι βουλευτές βάσει σχετικής πλειοψηφίας. Κατάληξαν  σε αυτόν τον αριθμό βουλευτών (οι μισοί από τους 300 που εκλέγονται στο ελληνικό Κοινοβούλιο). Ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερος (π.χ. 200) ή και μικρότερος (π.χ. 50). Ανάλογες προτάσεις διατυπώθηκαν κατά διαστήματα από πολλούς και αφορούσαν στην εκλογή βουλευτών σε μονοεδρικές ή ολιγοεδρικές περιφέρειες και στη θεσμοθέτηση βουλευτών ευρύτερων περιφερειών, έμειναν όμως μόνο προτάσεις αφού δεν μελετήθηκαν διεξοδικά. Ετσι στο Υπουργείο  επέλεξαν να καταλήξουν σύμφωνα με πληροφορίες  στην εκδοχή εκλογής των μισών ακριβώς βουλευτών του ελληνικού Κοινοβουλίου θεωρώντας ότι η πλησιέστερη προς το γερμανικό εκλογικό σύστημα εκδοχή θα συνέβαλε στη μέγιστη αναλογικότητα που επιθυμούν να πετύχουν.  Το μέτρο που εξετάζεται για την δημιουργία των μονοεδρικών είναι από 70.000 έως 90.000 πολίτες που σημαίνει ότι περίπου θα είναι στα όρια δυο ή τριών Δήμων. Ο νόμος όμως ορίζει τα διοικητικά όρια των νομών ως όρια των εκλογικών περιφερειών. Εξαίρεση αποτελούν οι νομοί Αττικής και Θεσσαλονίκης.  Στην Χαλκιδική το σχέδιο περιλαμβάνει 2 μονεδρικές περιφέρειες στα διοικητικά όρια του νομού με πιθανά όρια στην μια μονοεδρική τους Δήμους Νέας Προποντίδας και Κασσάνδρας και στην δεύτερη μονοεδρική τους Δήμους Πολύγυρου. Σιθωνίας και Αριστοτέλη. Η μια έδρα βέβαια φαινομενικά χάνεται, αλλά δεν ισχύει αυτό καθώς θα προστεθεί στους βουλευτές που θα εκλέγονται με λίστα σε επίπεδο κεντρικής Μακεδονίας. Ο αριθμός αυτός θα είναι συνολικά 25 έδρες. Βουλευτής στην μονοεδρική θα εκλέγεται ο πρώτος σε σταυρούς Βουλευτής του πρώτου Κόμματος που τερματίζει ενώ οι υποψήφιοι κάθε κόμματος στις μονοεδρικές θα είναι 3 εκ των οποίων υποχρεωτικά μια γυναίκα και ο εκλογέας θα μπορεί να βάλει μόνο έναν σταυρό ενώ η ψηφοφορία θα γίνει σε χωριστή κάλπη. Στην άλλη κάλπη με τους Βουλευτές της λίστας δεν θα υπάρχει σταυρός καθώς ο εκλογέας θα επιλέγει μόνο κόμμα και η διανομή των Βουλευτών θα γίνεται με το σύστημα της απλής αναλογικής στους 150 όμως Βουλευτές. Θα υπάρχει όριο εισόδου στην Βουλή 5%.  Πρόκειται για ένα σύστημα που ο εκλογέας θα μπορεί να ψηφίζει για τοπικό βουλευτή ένα πρόσωπο ενός Κόμματος ενώ για Κυβέρνηση και Πρωθυπουργό να προτιμά στην ίδια ψηφοφορία άλλο Κόμμα. Οι 150 έδρες λοιπόν θα διανέμονται με σχετική αναλογική ενώ οι άλλες 150  έδρες της λίστας με απλή αναλογική. Δείτε τους παρακάτω πίνακες:

 Μέσος όρος δημοτών ανά μονοεδρική περιφέρεια.

Εκλογικές περιφέρειες       Νόμιμος πληθυσμός        Έδρες (150)       Μέσος όρος δημοτών ανά έδρα

ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ                                   107.179                            2                                       53.590

Κατανομή των υπόλοιπων εδρών (150 και 100) στις ευρύτερες διοικητικές περιφέρειες που ισχύουν σήμερα.

Ευρύτερες Περιφέρειες         Πληθυσμός        Έδρες (150)          Έδρες (100)

Κεντρική Μακεδονία                 1.722.067             25                           17

Κατανομή των εδρών με βάση την ισχύουσα διαίρεση εκλογικών περιφερειών. Κατανομή των 150 εδρών σε μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες. Κατανομή των 200 εδρών σε μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες.

Εκλογικές περιφέρειες           Νόμιμος πληθυσμός   Έδρες σήμερα    Έδρες 150       Έδρες 200

 ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ                                107.179                            3                          2                         2