Συναγερμός για το νερό: Σχεδόν το 30% χάνεται στην Ελλάδα – Η Χαλκιδική στο «κόκκινο» της ξηρασίας

Επιμέλεια: Ελένη Παπαδημητρίου

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επείγουσα υδατική κρίση, καθώς σχεδόν το 30% του νερού χάνεται στα συστήματα ύδρευσης, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ για τις «Παγκόσμιες Προοπτικές Ξηρασίας 2025». Η κατάσταση είναι κρίσιμη και απαιτεί άμεσες παρεμβάσεις, ειδικά σε περιοχές όπως η Χαλκιδική, που αντιμετωπίζει ήδη αυξημένη συχνότητα και ένταση ξηρασίας.

Συναγερμός από τον ΟΟΣΑ: Η Ελλάδα στην «ξηρή» λίστα

Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις ολοένα και συχνότερες και εντονότερες ξηρασίες, παγκοσμίως αλλά και ειδικά για την Ελλάδα. Η έκθεση του ΟΟΣΑ υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεσες ενέργειες για την αναπλήρωση των υδάτων στο περιβάλλον, καθώς χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία κινδυνεύουν με σημαντική μείωση στην αναπλήρωση των υπόγειων υδάτων.

Είναι ενδεικτικό ότι, με βάση τα στοιχεία της έκθεσης, το ποσοστό του νερού που χάνεται από τα συστήματα ύδρευσης στην Ελλάδα αγγίζει το 30%. Η χώρα μας βρίσκεται περίπου στο μέσο της παγκόσμιας κατάταξης, σε καλύτερη θέση από την Ουγγαρία, τη Σλοβενία και την Πορτογαλία, αλλά σε χειρότερη από την Πολωνία, την Ισπανία, τη Βρετανία και πολύ πιο πίσω από τη Γερμανία, τη Δανία και την Εσθονία.

Η Χαλκιδική και η συχνότητα των ξηρασιών

Σχετικά με τη συχνότητα των ξηρασιών, η Ελλάδα κατατάσσεται ψηλά, με το ποσοστό των εδαφών που επηρεάζονται να φτάνει το 87% σε επίπεδο συχνότητας και το 52% σε επίπεδο έντασης. Αυτά τα στοιχεία αφορούν τη μέση συχνότητα μεταξύ 1950-2000 και 2000-2020. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η κλιματική αλλαγή έχει επιδεινώσει την κατάσταση.

Η Χαλκιδική, με τις εκτεταμένες αγροτικές εκτάσεις και τον έντονο τουρισμό, είναι μία από τις περιοχές της Ελλάδας που επηρεάζονται άμεσα από αυτά τα φαινόμενα. Η αυξημένη συχνότητα ξηρασιών θέτει σε κίνδυνο τις καλλιέργειες, τον υδροφόρο ορίζοντα και την παροχή νερού για τις ανάγκες των κατοίκων και των επισκεπτών, καθιστώντας την αναγκαιότητα άμεσων μέτρων ακόμα πιο επιτακτική.

Η αφαλάτωση ως λύση: Προκλήσεις και προοπτικές

Ως βιώσιμη λύση για περιοχές με περιορισμένη παροχή γλυκού νερού προβάλλεται η αφαλάτωση, η διαδικασία αφαίρεσης αλάτων από το θαλασσινό ή υφάλμυρο νερό. Η πρακτική αυτή χρησιμοποιείται ευρέως σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή και το Ισραήλ, όπου ένα μεγάλο μέρος του πόσιμου νερού προέρχεται από μονάδες αφαλάτωσης.

Στην Ευρώπη, και ειδικότερα στην περιοχή της Μεσογείου, η αφαλάτωση χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική πηγή για την αντιμετώπιση της εποχιακής ή τοπικής λειψυδρίας στις παράκτιες περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Για παράκτιες περιοχές της Χαλκιδικής, η ανάπτυξη τεχνολογιών αφαλάτωσης, με την προϋπόθεση ότι θα αντιμετωπιστούν οι αρνητικές παρενέργειες, θα μπορούσε να αποτελέσει μια σημαντική απάντηση στην αυξανόμενη ζήτηση νερού.

Το παγκόσμιο κόστος της ξηρασίας και οι επιπτώσεις

Η έκθεση του ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι οι ξηρασίες γίνονται ολοένα και πιο συχνές και σοβαρές παγκοσμίως. Η παγκόσμια χερσαία έκταση που επηρεάζεται από την ξηρασία διπλασιάστηκε μεταξύ 1900 και 2020, με το 40% του πλανήτη να βιώνει αυξημένη συχνότητα και ένταση ξηρασίας τις τελευταίες δεκαετίες. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί τον πυρήνα του προβλήματος, αυξάνοντας τις θερμοκρασίες και διαταράσσοντας τα πρότυπα βροχόπτωσης.

Το οικονομικό κόστος της ξηρασίας αυξάνεται ραγδαία, με τις ζημιές να σημειώνουν ετήσιο ρυθμό αύξησης 3% με 7,5%. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι ένα μέσο συμβάν ξηρασίας το 2025 θα είναι τουλάχιστον διπλάσιο σε κόστος από ό,τι το 2000, ενώ μέχρι το 2035 το κόστος αναμένεται να είναι τουλάχιστον 35% υψηλότερο από σήμερα.

Η γεωργία είναι ο πλέον πληττόμενος τομέας, με τις αποδόσεις των καλλιεργειών να μειώνονται έως και 22% σε ιδιαίτερα ξηρά έτη. Οι ξηρασίες επηρεάζουν επίσης το εμπόριο μέσω ποταμών και μειώνουν την υδροηλεκτρική παραγωγή, διαταράσσοντας τις αλυσίδες εφοδιασμού και τη διαθεσιμότητα ενέργειας.

Πέρα από το οικονομικό, ο ανθρώπινος αντίκτυπος είναι εξίσου σοβαρός, με τις ξηρασίες να προκαλούν το 34% όλων των θανάτων που σχετίζονται με καταστροφές και να επιδεινώνουν τον εκτοπισμό και τη μετανάστευση. Αυτές οι επιπτώσεις μπορούν να οδηγήσουν σε πολιτική αστάθεια, κοινωνική αναταραχή και γεωπολιτικές εντάσεις λόγω της σπανιότητας των πόρων.

Η έκθεση του ΟΟΣΑ αποτελεί ένα σαφές καμπανάκι για την Ελλάδα και ειδικότερα για ευάλωτες περιοχές όπως η Χαλκιδική. Η άμεση υιοθέτηση αποτελεσματικών πολιτικών διαχείρισης υδάτων, η επένδυση σε υποδομές και η διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων, όπως η αφαλάτωση, κρίνονται απαραίτητες για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος.