Η Φλόγα της Αλήθειας: 25 Χρόνια Πυρκαγιών στην Ελλάδα – Μήπως Επιτέλους Ήρθε η Ώρα να Ακούσουμε τα Δεδομένα;
Αναστασία Δεκάκη
Κάθε καλοκαίρι, η ίδια επωδός: δηλώσεις ετοιμότητας, υπερβολική αυτοπεποίθηση, και μετά, η πικρή γεύση της στάχτης και της απώλειας. Έχουν περάσει 25 χρόνια από τότε που άρχισαν να καταγράφονται συστηματικά οι πυρκαγιές στην Ελλάδα, αφήνοντας πίσω τους έναν τραγικό απολογισμό: πάνω από 150.000 μέτωπα και 11 εκατομμύρια στρέμματα καμένης γης. Τα δεδομένα υπάρχουν, ευγενική προσφορά της ιστοσελίδας fireweather.eu, αλλά το ερώτημα παραμένει: τα έχουμε κοιτάξει στ’ αλήθεια; Και κυρίως, έχουμε μάθει κάτι;
Η ωμή αλήθεια που αναδύεται από την ανάλυση αυτών των στοιχείων είναι αποκαρδιωτική. Παρά τη μείωση του αριθμού των πυρκαγιών εντός της αντιπυρικής περιόδου, η καταστροφή που προκαλούν είναι ολοένα και μεγαλύτερη. Οι μεγάλες πυρκαγιές, εκείνες που καταπίνουν χιλιάδες στρέμματα, γίνονται πιο συχνές και πιο εκτεταμένες. Είναι σαν η φωτιά να γίνεται πιο «έξυπνη», πιο ικανή να ξεφύγει από τις αρχικές προσπάθειες κατάσβεσης και να μετατραπεί σε ανεξέλεγκτο θηρίο.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται πλέον στους καυτούς μήνες του καλοκαιριού. Η μελέτη αποκαλύπτει μια ανησυχητική αύξηση των πυρκαγιών κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης, μια «σιωπηλή» επέλαση που συχνά περνά απαρατήρητη, αλλά αφήνει πίσω της εξίσου οδυνηρές συνέπειες. Ο χάρτης των πυρκαγιών αλλάζει, με περιοχές που ιστορικά δεν είχαν μεγάλο πρόβλημα, όπως η Βόρεια Ελλάδα, να μπαίνουν πλέον στον εφιάλτη της φλόγας.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Τα δεδομένα δεν προσφέρουν έτοιμες απαντήσεις, αλλά μας υποδεικνύουν πιθανές αιτίες. Η κλιματική κρίση αναμφίβολα παίζει τον ρόλο της, δημιουργώντας πιο ευνοϊκές συνθήκες για την εκδήλωση και την εξάπλωση των πυρκαγιών. Όμως, μήπως υπάρχει και μια δική μας αδυναμία; Μήπως ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τις πυρκαγιές δεν έχει προσαρμοστεί στις νέες αυτές πραγματικότητες; Μήπως η έμφαση στην επικοινωνιακή ετοιμότητα επισκιάζει την ουσιαστική επιχειρησιακή ετοιμότητα;
Η ανάλυση των στοιχείων φωτίζει και μια άλλη σκοτεινή πλευρά: την έλλειψη λεπτομερών δεδομένων. Χωρίς να γνωρίζουμε τις ακριβείς αιτίες έναρξης των πυρκαγιών, τον τρόπο εξάπλωσής τους, τις πυρομετεωρολογικές συνθήκες που τις συνόδευαν και την ακριβή γεωγραφική τους θέση, η κατανόησή μας παραμένει ελλιπής. Είναι σαν να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε έναν αόρατο εχθρό.
Η αλήθεια είναι σκληρή: για 25 χρόνια καταγράφουμε την καταστροφή, αλλά φαίνεται πως δυσκολευόμαστε να μετατρέψουμε τα δεδομένα σε ουσιαστική γνώση και, κυρίως, σε αποτελεσματική δράση. Η κινδυνολογία δεν είναι λύση, αλλά η απάθεια είναι εγκληματική.
Αυτό που αποκαλύπτουν τα στοιχεία του fireweather.eu δεν είναι μια μοιραία καταστροφή. Είναι ένα μοτίβο, μια επαναλαμβανόμενη τραγωδία που μας καλεί να αλλάξουμε ριζικά τον τρόπο που σκεφτόμαστε και αντιμετωπίζουμε τις πυρκαγιές. Πρέπει να ενισχύσουμε την άμεση επέμβαση στις αρχικές εστίες, να αναθεωρήσουμε τις στρατηγικές πρόληψης λαμβάνοντας υπόψη την επέκταση της αντιπυρικής περιόδου, να εστιάσουμε την προσοχή μας στις περιοχές που επαναλαμβάνονται στον χάρτη της καταστροφής και, πάνω απ’ όλα, να απαιτήσουμε καλύτερα δεδομένα για να κατανοήσουμε τον εχθρό.
Γιατί η φωτιά, όπως αποδεικνύει η ιστορία – και επιβεβαιώνουν τα αμείλικτα στοιχεία – δεν περιμένει ποτέ να είμαστε έτοιμοι. Η ώρα για να περάσουμε από τις δηλώσεις στην πράξη, από την καταγραφή στην κατανόηση, και από την κατανόηση στην αποτελεσματική πρόληψη, είναι τώρα. Διαφορετικά, τα επόμενα 25 χρόνια θα είναι απλώς μια επώδυνη επανάληψη των ίδιων λαθών.
