Από τον Πολύγυρο έως το Βερολίνο: Η «Γερμανική» Ακτινογραφία της Νέας Βουλής και το Στοίχημα της Χαλκιδικής

Η εξαγγελία της νέας κυβέρνησης για τη ριζική αλλαγή του εκλογικού νόμου επαναφέρει στο επίκεντρο το «Γερμανικό Μοντέλο», μια πρόταση που είχε συζητηθεί έντονα την περίοδο 2010-2011 από την κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου και σήμερα φαίνεται να εξετάζεται σοβαρά από την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη. Με άξονα τη μείωση των βουλευτών σε 250 και τον διαχωρισμό της χώρας σε 7 μεγάλες «υπερ-περιφέρειες», το νέο σύστημα υπόσχεται να αλλάξει άρδην τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την εκπροσώπηση, με τη Χαλκιδική να αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετάβασης.

Το γερμανικό σύστημα, γνωστό ως προσωποποιημένη αναλογική, στηρίζεται στη λογική της διπλής ψήφου. Ο εκλογέας διαθέτει δύο επιλογές: η πρώτη (Erststimme) αφορά την άμεση εκλογή προσώπου σε στενές μονοεδρικές περιφέρειες και η δεύτερη (Zweitstimme) την επιλογή κομματικής λίστας σε επίπεδο ευρείας περιφέρειας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι ο ψηφοφόρος μπορεί να «μοιράσει» την ψήφο του, επιλέγοντας έναν ισχυρό τοπικό υποψήφιο στην πρώτη κάλπη και ένα διαφορετικό κόμμα στη δεύτερη. Ωστόσο, η δεύτερη ψήφος είναι αυτή που καθορίζει το συνολικό ποσοστό του κόμματος εθνικά και, κατά συνέπεια, τον τελικό αριθμό εδρών που δικαιούται. Επιπλέον, το σύστημα καταργεί τον «σταυρό» όπως τον ξέρουμε: το κόμμα ορίζει έναν μοναδικό υποψήφιο ανά μονοεδρική, ενώ στη λίστα η σειρά εκλογής είναι προκαθορισμένη.

Για τη Χαλκιδική, η μετάβαση από τη σημερινή τριεδρική περιφέρεια στο μοντέλο των 150 μονοεδρικών εδρών σημαίνει μια ενδιαφέρουσα γεωγραφική αναδιάταξη. Με βάση τα πληθυσμιακά δεδομένα και τις μελέτες εφαρμογής, ο νομός προβλέπεται να χωριστεί σε δύο μονοεδρικές ενότητες:

1. Η Παραλιακή Μονοεδρική (Δυτική/Νότια): Περιλαμβάνει δήμους με έντονη τουριστική και οικιστική ανάπτυξη, όπως η Κασσάνδρα, τα Μουδανιά, η Καλλικράτεια, η Παλλήνη και η Τρίγλια. Εδώ, το εκλογικό σώμα (περίπου 51.000) θα καλείται να εκλέξει έναν εκπρόσωπο που θα εστιάζει στα ειδικά προβλήματα της παράκτιας ζώνης.
2. Η Ορεινή/Κεντρική Μονοεδρική (Ανατολική): Περιλαμβάνει τον Πολύγυρο, την Αρναία, τη Σιθωνία, τα Στάγιρα-Άκανθο και την Παναγία. Με ένα εκλογικό σώμα περίπου 55.000, η περιφέρεια αυτή ενώνει τον ορεινό όγκο με την πλούσια μεταλλευτική και δασική παράδοση.

Αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης της Χαλκιδικής δεν θα ψηφίζει πλέον σε ένα «χάος» υποψηφίων από όλο τον νομό, αλλά θα έχει μια άμεση, προσωποποιημένη σχέση με τον υποψήφιο της γειτονιάς του.

Η Χαλκιδική θα ενταχθεί στη νέα μεγάλη Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας – Θράκης. Η κατανομή των 100 εδρών της λίστας θα γίνεται σε αυτό το επίπεδο, με όριο εισόδου το 5% (για την αποφυγή της ακυβερνησίας), εκτός αν ένα κόμμα κερδίσει 3 άμεσες μονοεδρικές έδρες.

Ωστόσο, η εφαρμογή συναντά εμπόδια. Η Ελλάδα στερείται της γερμανικής κουλτούρας συνεργασιών, ενώ το Άρθρο 51 του Συντάγματος περιορίζει τον αριθμό των βουλευτών στους 300, καθιστώντας αδύνατη την υιοθέτηση των «υπεράριθμων εδρών» που προσδίδουν στο γερμανικό σύστημα την απόλυτη αναλογικότητά του. Επίσης, η κατάργηση του σταυρού προτίμησης αποτελεί ένα «πολιτικό σοκ» για την ελληνική κοινωνία, που έχει συνηθίσει να παρεμβαίνει άμεσα στην επιλογή προσώπων.

Η μεταρρύθμιση υπόσχεται απεξάρτηση από πελατειακά δίκτυα και μια πιο ορθολογική κατανομή δυνάμεων. Για τη Χαλκιδική, το στοίχημα είναι αν αυτός ο διαχωρισμός σε δύο μονοεδρικές θα ενισχύσει την τοπική φωνή ή αν θα την απομονώσει μέσα σε μια τεράστια περιφέρεια λίστας. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί από το αν το σύστημα θα καταφέρει να συνδυάσει την κυβερνητική σταθερότητα με την αυθεντική εκπροσώπηση της τοπικής κοινωνίας.