Όταν η σαλάτα έγινε είδος πολυτελείας
Γράφει η Αναστασία Δεκάκη
Η αφορμή για αυτές τις σκέψεις δεν ήταν κάποιο γαστρονομικό καπρίτσιο, αλλά ένα ρεπορτάζ. Τα στοιχεία που παρουσίασε ο τηλεοπτικός σταθμός OPEN για τις τιμές στη λαχαναγορά ήταν αρκετά για να μετατρέψουν την καθημερινή σαλάτα σε πολιτικό και κοινωνικό σχόλιο. Σύμφωνα με αυτά, τα κολοκυθάκια από 1,40 ευρώ το κιλό πέρυσι έφτασαν φέτος τα 2,80 ευρώ στη λαχαναγορά, ενώ στο σούπερ μάρκετ αγγίζουν ακόμη και τα 4,50 ευρώ. Τα αγγουράκια διπλασιάστηκαν από 1,20 σε 2,40 ευρώ, το μπρόκολο εκτοξεύτηκε από 1,20 στα 2,60 ευρώ, το κουνουπίδι από 70 λεπτά στο 1,40, ενώ οι ντομάτες ανέβηκαν από 90 λεπτά στο 1,50 ευρώ το κιλό. Όταν τέτοια νούμερα εμφανίζονται μέσα σε έναν χρόνο, δεν μιλάμε πια για απλή ακρίβεια· μιλάμε για σύμπτωμα.
Κάποτε η σαλάτα ήταν το φτηνό, υγιεινό άλλοθι του καθημερινού τραπεζιού. Το πιάτο που έμπαινε «έτσι», χωρίς σκέψη και χωρίς λογαριασμό. Σήμερα, η σαλάτα δεν συνοδεύει το φαγητό· το ανταγωνίζεται. Και αν περιέχει κολοκυθάκι ή μπρόκολο, απαιτεί οικονομικό σχεδιασμό, ψυχραιμία και –σε ορισμένες περιπτώσεις– αυτοσυγκράτηση.
Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Αγγουράκια, μπρόκολα, κουνουπίδια, ντομάτες: τιμές που μέσα σε έναν χρόνο θυμίζουν άλμα χρηματιστηρίου σε περίοδο φούσκας. Η λαχαναγορά μετατρέπεται σε πίνακα ανακοινώσεων ακρίβειας και ο καταναλωτής σε αναλυτή τιμών, που κοιτάει τον πάγκο και σκέφτεται αν «σήμερα συμφέρει».
Το μπρόκολο, άλλοτε σύμβολο υγιεινής ζωής και λιτής διατροφής, αποκτά χαρακτήρα premium προϊόντος. Το μαρούλι μετριέται φύλλο-φύλλο, όχι από διατροφική συνείδηση, αλλά από ανάγκη. Και η ντομάτα, βασικό υλικό της ελληνικής κουζίνας, αντιμετωπίζεται πια με σεβασμό σχεδόν τελετουργικό.
Η εικόνα στα σούπερ μάρκετ ολοκληρώνει το παζλ. Εκεί, η «ψαλίδα» των τιμών ανοίγει χωρίς ντροπή. Το ίδιο λαχανικό που στη λαχαναγορά σε προβληματίζει, στο ράφι σε αποθαρρύνει. Δεν αγοράζεις προϊόν· αγοράζεις όλη τη διαδρομή του, με τους μεσάζοντες, τα κόστη και το περιθώριο κέρδους να βαραίνουν περισσότερο από το ίδιο το κιλό.
Και μέσα σε αυτό το τοπίο, ακούγεται η γνώριμη προτροπή: «να τρώμε πιο υγιεινά». Μόνο που η υγιεινή διατροφή, με τις σημερινές τιμές, δεν είναι επιλογή τρόπου ζωής· είναι προνόμιο. Απαιτεί εισόδημα, όχι απλώς ενημέρωση.
Η πατάτα, προς το παρόν, αντιστέκεται. Η τιμή της υποχώρησε λίγο και μοιάζει με τον τελευταίο λαϊκό σύμμαχο της κουζίνας. Αλλά και αυτή δεν αρκεί για να κρύψει τη συνολική εικόνα: η ακρίβεια δεν μπήκε απλώς στο τραπέζι· κάθισε επικεφαλής.
Έτσι, το νέο εθνικό πιάτο δεν είναι ούτε η χωριάτικη ούτε ο μουσακάς. Είναι το ευέλικτο, διαχρονικό και απολύτως ειλικρινές «ό,τι πιο φτηνό έχεις σήμερα». Και αν αυτό ακούγεται χιουμοριστικό, είναι γιατί χωρίς χιούμορ, η πραγματικότητα αυτή απλώς δεν καταπίνεται.
