Η Φορολογική Παγίδα της Ελλάδας: Ώρα να Σπάσουμε τον Κύκλο της Ανισότητας

Η Ελλάδα εξακολουθεί να φορολογεί την κατανάλωση και την ιδιοκτησία, αγνοώντας το εισόδημα – Μονόδρομος η αναδιάρθρωση του φορολογικού μοντέλου

Κείμενο: Αναστασία Δεκάκη

Φανταστείτε έναν λαβύρινθο όπου κάθε έξοδος είναι και μια δαπάνη. Από το ψωμί και τον καφέ μέχρι το ηλεκτρικό ρεύμα και τα καύσιμα, σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητας στην Ελλάδα επιβαρύνεται με έναν από τους υψηλότερους ΦΠΑ στην Ευρώπη. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025, η Ελλάδα συνεχίζει να χτίζει τη φορολογική της στρατηγική πάνω στην κατανάλωση – όχι στην παραγωγή ή την αναδιανομή.

Το 44,4% των φορολογικών εσόδων του ελληνικού κράτους προέρχεται από έμμεσους φόρους – κυρίως ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Αυτό είναι ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου ο μέσος όρος κυμαίνεται περίπου στο 33%.

Κανονικός ΦΠΑ, Έμμεσοι Φόροι & Εισόδημα στην Ελλάδα και την ΕΕ

Ο ΦΠΑ στην Ελλάδα παραμένει στο 24%, κατατάσσοντάς μας στην κορυφή της ΕΕ, μαζί με χώρες όπως η Ουγγαρία (27%) και η Κροατία (25%). Την ίδια στιγμή, η άμεση φορολογία – δηλαδή η φορολόγηση του εισοδήματος και των κερδών – βρίσκεται σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα. Η Ελλάδα συγκεντρώνει μόλις το 8,5% του ΑΕΠ της από φόρους εισοδήματος, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος υπερβαίνει το 13%. Το μήνυμα που εκπέμπει το σύστημα είναι σαφές: «Κράτα ό,τι βγάλεις, αλλά όταν το ξοδέψεις, θα πληρώσεις».

Η Αντίστροφη Προοδευτικότητα της Κατανάλωσης

Η υπερβολική εξάρτηση από τους έμμεσους φόρους έχει μια θεμελιώδη αδικία: πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλά εισοδήματα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ και της Eurostat, τα φτωχότερα ελληνικά νοικοκυριά αφιερώνουν έως και το 25% του εισοδήματός τους σε έμμεσους φόρους, ενώ για τα πλουσιότερα αυτό το ποσοστό δεν ξεπερνά το 10–12%.

Πρόκειται για μια αντίστροφα προοδευτική δομή, που μετατρέπει τη βασική κατανάλωση –δηλαδή την ίδια την καθημερινότητα– σε εργαλείο φορολογικής πίεσης. Η επιλογή αυτή, πέρα από άδικη, είναι και οικονομικά αναποτελεσματική: μειώνει την αγοραστική δύναμη, υπονομεύει την κατανάλωση και, εντέλει, περιορίζει τα φορολογικά έσοδα.

Το Βάρος στην Ιδιοκτησία

Η εικόνα συμπληρώνεται από την υψηλή φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας. Ο ΕΝΦΙΑ, που θεσμοθετήθηκε ως έκτακτος φόρος εν μέσω κρίσης, παραμένει έως σήμερα βασικός πυλώνας εσόδων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα κατατάσσεται στις πρώτες χώρες της ΕΕ όσον αφορά τη φορολόγηση κατοχής ακινήτων.

Στον αντίποδα, χώρες όπως η Ιταλία και η Γερμανία επιλέγουν ήπια φορολόγηση κατοχής και εστιάζουν στη φορολόγηση συναλλαγών ή υψηλής αξίας περιουσιών. Στην Ελλάδα, όμως, η πρώτη κατοικία – σύμβολο ασφάλειας και αποταμίευσης για τη μεσαία τάξη – μετατρέπεται σε πηγή διαρκούς επιβάρυνσης.

Η Χώρα Χρειάζεται Μια Νέα Φορολογική Φιλοσοφία

Το φορολογικό αποτύπωμα της Ελλάδας δεν είναι απλώς μια τεχνική αστοχία. Είναι η αντανάκλαση ενός βαθύτερου πολιτικού και οικονομικού μοντέλου, που προτιμά τη σταθερή αλλά άδικη είσπραξη, αντί για ένα λειτουργικό, βιώσιμο και κοινωνικά ισότιμο σύστημα.

Για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, χρειάζονται τολμηρές, στοχευμένες παρεμβάσεις:

• Μείωση ΦΠΑ σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, όπως τρόφιμα, ενέργεια και μεταφορές.
• Αναθεώρηση του ΕΝΦΙΑ, με πρόβλεψη αφορολόγητου ορίου και εισοδηματικών κριτηρίων.
• Ενίσχυση της άμεσης φορολόγησης, με κλιμάκωση ανάλογη της εισοδηματικής δυνατότητας.
• Διασύνδεση φορολογικών κινήτρων με ψηφιακές συναλλαγές και αύξηση της διαφάνειας.

Μια σύγχρονη φορολογική πολιτική οφείλει να υπηρετεί όχι μόνο την είσπραξη, αλλά την κοινωνική συνοχή, την αναδιανομή και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αλλιώς, κάθε νέο μέτρο δεν θα είναι λύση — αλλά συνέχιση του ίδιου προβλήματος.

Γιατί ένα κράτος δεν μετριέται από το πόσα εισπράττει, αλλά από το πώς και από ποιον τα εισπράττει.