Η Μάρια Ντεβιτζάκη: Από τα Νέα Μουδανιά, στην παγκόσμια σκηνή (και απόψε στη Χαλκιδική)

Συνέντευξη Αναστασία Δεκάκη

“Τα πλοία είναι ασφαλή στο λιμάνι. Όμως τα πλοία δεν φτιάχτηκαν γι’ αυτό.” Με αυτά τα λόγια, γεμάτα συμβολισμό και δύναμη, η Μάρια Ντεβιτζάκη, η σπουδαία σοπράνο με καταγωγή από τα Νέα Μουδανιά, περιγράφει τη φιλοσοφία της ζωής και της καριέρας της. Μια φωνή που γεννήθηκε στην καρδιά της Χαλκιδικής και ταξίδεψε στα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα του κόσμου, επιστρέφει τώρα στον τόπο της για να λάμψει  σήμερα Παρασκευή στην τελετή έναρξης του Φεστιβάλ Κασσάνδρας 2025, σε ένα μοναδικό αφιέρωμα στη Μαρία Κάλλας. Η συνάντησή μας μαζί της μας ταξίδεψε από τις παιδικές της αναμνήσεις στα Νέα Μουδανιά μέχρι τις διεθνείς της επιτυχίες και τις βαθύτερες σκέψεις της για την τέχνη και τη ζωή.

1. Κα Μάρια Ντεβιτζάκη, καταρχάς να σας καλωσορίσουμε. Θα θέλαμε να μας μιλήσετε για τα παιδικά σας χρόνια στα Νέα Μουδανιά. Πώς ξεκίνησε η επαφή σας με τη μουσική;

Σας ευχαριστώ πολύ για την ευγενική σας πρόσκληση και τη φιλοξενία.

Αναρωτιέμαι συχνά αν μπορώ να προσδιορίσω με ακρίβεια το πότε ξεκίνησε η σχέση μου με τη μουσική. Ίσως να μην υπάρχει ένα  σαφές σημείο εκκίνησης. Σίγουρα, μία από τις πρώτες μου μνήμες είναι μια χορωδιακή συναυλία που παρακολούθησα σε πολύ μικρή ηλικία μαζί με τους γονείς μου. Η μνήμη μου λέει ότι ήταν σε ανοιχτό χώρο, οπότε υποψιάζομαι πως επρόκειτο για καλοκαιρινή εκδήλωση του Πολιτιστικού Συλλόγου “Ο Φάρος”. Ο ήχος των φωνών με μαγνήτισε τόσο πολύ, που το αποτύπωμά του φαίνεται ακόμη και σήμερα: όταν δεν τραγουδώ, διευθύνω χορωδίες.

Στην παιδική και εφηβική μου ηλικία, “κυνηγούσα” την Τέχνη στον τόπο μας. Όπου προσφερόταν Τέχνη, έπρεπε να βρίσκομαι κι εγώ: στο Δημοτικό Ωδείο, στις χορωδίες και τα θεατρικά σύνολα του “Φάρου”, στις παραστάσεις του Φεστιβάλ Θάλασσας. Θυμάμαι με πόση ανυπομονησία περίμενα κάθε καλοκαίρι τις αρχαίες τραγωδίες και τα κλασικά έργα στο Ανοιχτό Θέατρο.

Είχαμε, επίσης, την τύχη να έχουμε στο Δημοτικό Ωδείο εξαιρετικούς και αφοσιωμένους καθηγητές, που έκαναν ό,τι μπορούσαν για να μας δώσουν ερεθίσματα και στήριξη. Για εμάς τα παιδιά της επαρχίας, αυτά τα ερεθίσματα δεν ήταν καθόλου αυτονόητα. Μέσα από τις εκπαιδευτικές δράσεις του Ωδείου μου δόθηκε η ευκαιρία να παρακολουθήσω παραστάσεις όπερας στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης και εκεί, νομίζω, έγινε η μεγάλη αποκάλυψη. Στους χαρακτήρες επι σκηνής, είδα, κατά κάποιον τρόπο, και εμένα.

2. Πότε και πώς αποφασίσατε ότι θέλετε να ασχοληθείτε επαγγελματικά με το λυρικό τραγούδι;

Το λυρικό τραγούδι, και κατ’ επέκταση η όπερα, ήρθε στη ζωή μου σαν φυσική συνέχεια της σχέσης μου με την Τέχνη. Από μικρή ένιωθα ότι ζω μέσα από την τέχνη, είτε ζωγραφίζοντας, είτε παίζοντας μουσική, θέατρο. Η αγάπη μου, και η ανάγκη μου για την Τέχνη ως ολότητα βρήκαν διέξοδο στην όπερα. Η όπερα με κέρδισε γιατί ένιωσα ότι τα χωρούσε όλα: τη μουσική, το λόγο, την εικόνα, το σώμα, το συναίσθημα.

4. Έχετε εμφανιστεί σε διεθνείς παραγωγές και απαιτητικούς ρόλους. Ποια στιγμή της καριέρας σας ξεχωρίζετε ως πιο καθοριστική μέχρι σήμερα;

Κάθε ρόλο, κάθε συναυλία ή συνεργασία τη βιώνω σαν μια μοναδική εμπειρία η οποία με εξελίσσει, με μεταμορφώνει και αφήνει πάνω μου το αποτύπωμά της. Όμως, αναμφίβολα, η φετινή πρεμιέρα της όπερας Η Ανθρώπινη Φωνή (La Voix Humaine) υπήρξε κομβικό σημείο για μένα.

Ήταν μια παραγωγή που σηματοδότησε μια στροφή στην πορεία μου, τόσο καλλιτεχνικά όσο και προσωπικά. Δεν είναι τυχαίο ότι υποστηρίχθηκε από το Εθνικό Ταμείο της Μεγάλης Δούκισσας Σαρλότ, μέσω του βραβείου stART-up, μια διάκριση που απονέμεται μια μόνο φορά στη ζωή ενός νέου καλλιτέχνη, ακριβώς για να ενισχύσει και να αναδείξει το έργο που θεωρείται σημείο αναφοράς στην εξέλιξή του.

Πέραν όμως όλων αυτών, σε προσωπικό επίπεδο, κλήθηκα να αναμετρηθώ με το θέμα της “Ανθρώπινης Φωνής”, που καθρεφτιζε προσωπικές μου εμπειρίες. Είναι μια δυσκολη διαδικασία να δεις τον ίδιο σου το εαυτό μέσα στο ρόλο. Έτσι και εγώ, για να συμπονέσω την Elle, έπρεπε πρώτα να συμπονέσω τον ίδιο μου το εαυτό.

5. Το πρόσφατο ντεμπούτο σας στο “La Voix Humaine”, τόσο ως ερμηνεύτρια όσο και ως σκηνοθέτιδα, ήταν ένα διπλό βήμα. Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση για εσάς;

Η Ανθρώπινη Φωνή των Ζαν Κοκτώ/Φρανσίς Πουλένκ είναι ένας εμβληματικός μονόλογος του παγκόσμιου λυρικού ρεπερτορίου, οπότε η πρόκληση αλλά κυρίως η ευθύνη, ήταν μεγάλη, τόσο σε ερμηνευτικό όσο και σε σκηνοθετικό επίπεδο. Ο ρόλος της “Elle” είναι τρομερά απαιτητικός, κυρίως γιατί απαιτεί συναισθηματικές αντοχές ώστε να μπορέσει ο ερμηνευτής να αντέξει το ψυχολογικό μαρτύριο στο οποίο υποβάλλεται αυτή η γυναίκα επί σκηνής σε πραγματικό χρόνο, χωρίς καμμία παύση ή άλλο στήριγμα πέραν του πιάνου/της ορχήστρας που συνομιλεί ακατάπαυστα μαζί της.

Ταυτόχρονα σε σκηνοθετικό επίπεδο, το έργο απαιτούσε μια προσεκτική αλλά και αποφασιστική ματιά, η οποία θα κοιτάξει κατάματα τα στερεότυπα και θα τα αμφισβητήσει ευθέως. Η ύπαρξη του χορού, του σώματος,  έτσι ώστε να γίνει εμφανής ο κατακερματισμός αυτής της γυναίκας, που το τραύμα της την οδηγεί να σπάσει σε δύο κομμάτια, ήταν μια δραματουργική προσθήκη που έπρεπε να γίνει με προσοχή και ακρίβεια. Έπρεπε να ακροβατήσουμε -και να ισορροπήσουμε- ανάμεσα στην ανανεωτική μάτια και στο σεβασμό της παρτιτούρας ενός αριστουργήματος.

Θέλω να πιστεύω ο στόχος να ειδωθεί η “Elle” μέσα από ένα καθαρά γυναικείο πρίσμα, επετεύχθη και για αυτή τη νέα ανάγνωση του έργου έχω λάβει προσκληση να κάνω κάποιες διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο του Λουξεμβούργου.

6. Η εμπειρία της συναυλίας στο Λουξεμβούργο, με έργα του Μίκη Θεοδωράκη, πώς σας επηρέασε καλλιτεχνικά και συναισθηματικά;

Ήταν μια ιστορική συναυλία, καθώς εντάσσεται σε μια μακρά παράδοση τιμής προς τον Μίκη Θεοδωράκη στο Λουξεμβούργο, μια παράδοση που ξεκίνησε από τον βιογράφο του, Guy Wagner, και συνεχίζεται μέχρι σήμερα με την αφοσίωση της χήρας του, Ariel Wagner.

Για μένα ήταν μια βαθιά συγκινητική στιγμή. Οι φωνές των ανθρώπων πάνω στη σκηνή  ενώνονταν με τις φωνές του ακροατηρίου, που αποτελούνταν από ανθρώπους πολλών εθνικοτήτων.

Το χειροκρότημα στο τέλος ήταν μια ομοβροντία συγκίνησης, που μου θύμισε τα λόγια του ίδιου του Θεοδωράκη, όταν περιέγραφε στον Guy Wagner πώς οι φωνές των ανθρώπων μπορούν να ενωθούν για έναν κοινό σκοπό.

Ήταν σαν να μας υπενθυμίζει εκείνη τη στιγμή πως ο κόσμος έχει ακόμα ανάγκη τον Θεοδωράκη: έχει ανάγκη από μουσική που μιλάει για ιδανικά, για υψηλές αξίες, για Έρωτα. Από μουσική που δεν μιλάει απλώς για τον άνθρωπο αλλά που συνομιλεί με τον άνθρωπο.

Η ελληνικότητα ένωσε Έλληνες και Λουξεμβούργιους καλλιτέχνες και φορείς σε έναν κοινό σκοπό, και το αποτέλεσμα ήταν ένα πραγματικό υπόδειγμα ενσωμάτωσης. Για μένα, ως καλλιτέχνιδα με δύο πατρίδες, αυτή η εμπειρία μου έδωσε κουράγιο, ότι μπορούμε να τιμήσουμε και να εκπροσωπήσουμε και τις δύο με αλήθεια και αγάπη.

7. Πώς νιώθετε που επιστρέφετε στη Χαλκιδική, αυτή τη φορά για να συμμετάσχετε στο Φεστιβάλ Κασσάνδρας;Τι σημαίνει για εσάς η συμμετοχή σε μια βραδιά αφιερωμένη στη Μαρία Κάλλας, και μάλιστα στην τελετή έναρξης ενός τόσο ιστορικού φεστιβάλ;

Η επιστροφή στη Χαλκιδική για να μοιραστώ την τέχνη μου φέρνει πάντα συναισθήματα που δύσκολα περιγράφονται.

Το γεγονός ότι αυτή η επιστροφή γίνεται μέσα από μια βραδιά αφιερωμένη στη Μαρία Κάλλας, στο πλαίσιο ενός τόσο ιστορικού θεσμού όπως το Φεστιβάλ Κασσάνδρας, μου δημιουργεί βαθιά ευγνωμοσύνη και συγκίνηση. Η παρουσία μου για άλλη μια χρονιά στο Φεστιβάλ, γίνεται και με τη στήριξη της Kultur lx,του Συμβουλίου για τις Τέχνες του Λουξεμβούργου και είμαι πολύ ευγνώμων για αυτό.

Η Κάλλας δεν υπήρξε απλώς μια σπουδαία λυρική τραγουδίστρια, είναι παγκόσμιο σύμβολο καλλιτεχνικής υπέρβασης. Για όλες εμάς τις γυναίκες που αγαπήσαμε την όπερα, η μορφή της είναι μια ανυπέρβλητη κορυφή, πάντα εκεί, να μας θυμίζει τι σημαίνει απόλυτη αφοσίωση στην τέχνη.

Το να τη “συναντώ” μέσα από αυτή τη συναυλία είναι, με τον τρόπο μου, μια μικρή πράξη ευγνωμοσύνης για το μεγάλο δώρο που μας χάρισε.

• Πώς προσεγγίζετε έναν ρόλο ή μια ερμηνεία; Ποια είναι η εσωτερική σας διαδικασία;

Η ερμηνευτική προσέγγιση ενός ρόλου είναι κάτι που με απασχολεί ιδιαίτερα και αποτελεί, άλλωστε, και τον πυρήνα της διδακτορικής διατριβής που εκπονώ αυτή την περίοδο. Στον χώρο της όπερας, η διαδικασία είναι πολυεπίπεδη: ξεκινά από τη μελέτη της παρτιτούρας και την τεχνική δουλειά πάνω στη φωνητική εκτέλεση. Όμως αυτό είναι μόνο η αρχή.

Ο οπερατικός ρόλος δεν είναι μόνο τραγούδι. Είναι μουσική, λόγος και δράση ταυτόχρονα. Είναι ένας ανθρώπινος χαρακτήρας με παρελθόν, παρόν και πιθανό μέλλον. Στην πορεία προς την ερμηνεία του, καλούμαστε να ανακαλύψουμε τα κίνητρά του, την εσωτερική του αλήθεια, τη σχέση του με τον κόσμο και με τον εαυτό του.

Η ερμηνεία, για μένα, ειναι ανακάλυψη. Είναι μια βουτιά στον ψυχισμό ενός άλλου ανθρώπου, τον οποίο καλείσαι να υπηρετήσεις και να φανερώσεις, χωρίς να τον κρίνεις.

Τι σας εμπνέει καθημερινά ως καλλιτέχνιδα αλλά και ως άνθρωπο;

Με εμπνέουν οι λεπτομέρειες που συχνά οι άλλοι προσπερνούν: μια ξεχασμένη σελίδα μιας παρτιτούρας που δεν πρόσεξε κανείς, νοήματα κρυμμένα πίσω από τις λέξεις, μια σιωπή που λέει περισσότερα από έναν μονόλογο, ένα βλέμμα που κράτησε παραπάνω απ’όσο θα περίμενε κανείς. Με εμπνέουν οι άνθρωποι που έχουν το θάρρος να είναι ευάλωτοι.

Με εμπνέει αυτό το αντιφατικό ταξίδι του καλλιτέχνη: να κυνηγά αέναα την τελειότητα, και ταυτόχρονα να συνειδητοποιεί πως το αληθινό νόημα βρίσκεται αλλού. Στο ατελές, στη ρωγμή. Με εμπνέουν οι ρωγμές γιατί μέσα από εκεί, περνά το φως.

• Ποια είναι τα επόμενα βήματα σας; Υπάρχει κάποιο πρότζεκτ που ανυπομονείτε να παρουσιάσετε;

Νομίζω πως έχω μια τάση: κάθε φορά που ετοιμάζω ένα πρότζεκτ, ο νους μου είναι ήδη στο επόμενο. Έτσι, ενώ ακόμη δουλεύαμε πάνω στην Ανθρώπινη Φωνή, είχε ήδη ξεκινήσει η προετοιμασία για την επόμενη παράσταση, που θα παρουσιαστεί την ερχόμενη σεζόν.

Ο τίτλος της είναι Enypnion夢, και πρόκειται για ένα έργο που συνδυάζει το ιαπωνικό θέατρο Νō, την όπερα και τον σύγχρονο χορό.Το ταξίδι του μας οδήγησε μέχρι την Ιαπωνία, σε μια ερευνητική αποστολή στο Κιότο, στο Ίδρυμα Καταγιάμα για το Θέατρο Νō. Σε αυτή την παραγωγή επιστρέφω στη διπλή ιδιότητα της ερμηνεύτριας και σκηνοθέτιδας, αυτή τη φορά μέσα σε μια φόρμα εντελώς νέα, γεγονός που αποτελεί από μόνο του μια πρόκληση.

Το Ενύπνιον γεννήθηκε, όπως λέει και το όνομά του, από ένα όνειρο, το 2022. Και όπως όλα τα αληθινά όνειρα, φέρει μέσα του μνήμες, επιθυμίες και άρρηκτους δεσμούς. Το Ενύπνιον κρύβει μέσα του την κλωστή που δένει τις μοίρες των ανθρώπων.

Μαζί με το Enypnion夢 επιστρέφει και “Η Ανθρώπινη Φωνή” σε διάφορα θεάτρα και ανυπομονώ να αναμετρηθώ ξανά μαζί της.

Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους νέους ανθρώπους από την επαρχία, που ίσως νιώθουν ότι η απόσταση από τα μεγάλα κέντρα είναι εμπόδιο στα όνειρά τους;

Η πορεία κάθε ανθρώπου είναι ένα προσωπικό μονοπάτι, τόσο μοναδικό, όσο και ο κάθε άνθρωπος που το περπατά. Οπότε θα έπρεπε, αν θα ήθελα να δώσω ένα μήνυμα, να το κάνω με μεγάλη προσοχή. Οπότε θα έλεγα απλά, ότι το “ταβάνι” ή το “όριο” το βάζουμε πρώτα οι ίδιοι στον εαυτό μας και έπειτα οι συνθήκες γύρω μας. Φυσικά, καμμιά εξέλιξη δεν είναι εύκολη, κανένα βήμα δεν είναι χωρίς ρίσκο. Όμως, κρατώ πάντοτε μια φράση που είχα διαβάσει μικρή και μου έδωσε το κουράγιο να κάνω τα πρώτα βήματα : “Τα πλοία είναι ασφαλή στο λιμάνι. Όμως τα πλοία δεν φτιάχτηκαν γι’αυτό”.

• Και τέλος, ποια είναι για εσάς η δύναμη της μουσικής στον σημερινό κόσμο;

Η Μουσική, και εν γένει η Τέχνη, είναι μια ήρεμη πράξη αντίστασης στο κυνισμό του σημερινού κόσμου. Η τέχνη επιμένει να θέτει ερωτήματα, επιμένει να αναζητά το βάθος, επιμένει να εξευγενίζει τα ήθη. Η Τέχνη επιμένει να δείχνει στον Άνθρωπο το δρόμο για να συνδεθεί με την ψυχή του.

Η Μάρια Ντεβιτζάκη, μια γνήσια εκπρόσωπος της Χαλκιδικής που διαπρέπει στις διεθνείς σκηνές, μας υπενθυμίζει με τη φωνή και το έργο της ότι η τέχνη είναι ένας δρόμος συνεχούς ανακάλυψης και προσφοράς. Η επιστροφή της στον τόπο της για το Φεστιβάλ Κασσάνδρας αποτελεί όχι μόνο μια καλλιτεχνική προσθήκη υψηλού επιπέδου, αλλά και μια έμπνευση για τους νέους, αποδεικνύοντας ότι τα όνειρα δεν έχουν σύνορα όταν υπάρχει πάθος, δουλειά και αφοσίωση. Η εμφάνισή της στην έναρξη του Φεστιβάλ Κασσάνδρας υπόσχεται μια βραδιά γεμάτη συγκίνηση και καλλιτεχνική αρτιότητα, τιμώντας την κληρονομιά της Μαρίας Κάλλας και αναδεικνύοντας το σύγχρονο ταλέντο που γεννά η Ελλάδα.