Ακαθάριστα Οικόπεδα και Ανεξέλεγκτα «Μπάζα»: Η Διπλή Απειλή που Πνίγει τη Χαλκιδική

Αναστασία Δεκάκη

Καλοκαίρι στη Χαλκιδική. Για πολλούς, περίοδος διακοπών και ανάπαυσης. Για άλλους, όμως, εποχή έντασης, αγωνίας και κινδύνου. Η μνήμη των φετινών, αλλά και των περσινών, καταστροφικών πυρκαγιών που έπληξαν τη Χαλκιδική – με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη φετινή δοκιμασία στη Σιθωνία – παραμένει οδυνηρή. Μέσα σε ένα πλαίσιο αυξανόμενων ακραίων φαινομένων και θερμικών κυμάτων, η ανθρώπινη αμέλεια, με τις πολλές της μορφές, παραμένει ένας από τους βασικούς παράγοντες κινδύνου.

Από τα ακαθάριστα οικόπεδα γεμάτα ξερόχορτα, μέχρι τα ανεξέλεγκτα μπάζα σε ρέματα και δασικές εκτάσεις, η Χαλκιδική μοιάζει να ακροβατεί κάθε καλοκαίρι σε μια επικίνδυνη ισορροπία. Και το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος φταίει, αλλά τι κάνουμε για να μη φτάσουμε ξανά στο σημείο μηδέν.

Ένα Εκρηκτικό Κοκτέιλ: Ξηρασία, Αμέλεια και Χορτάρια

Η εικόνα είναι κοινή σε κάθε άκρη της χερσονήσου: οικόπεδα γεμάτα ξερά χόρτα, κλαδιά, σκουπίδια. Οικισμοί και περιαστικές περιοχές παραμένουν τρωτοί, έτοιμοι να μετατραπούν σε εστίες πυρκαγιάς με το πρώτο φύσημα του ανέμου. Τα αυξανόμενα θερμικά κύματα και οι συνεχείς αλλαγές στον καιρό, ως απόρροια της κλιματικής κρίσης, επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο την ήδη εύθραυστη κατάσταση.

Και το πρόβλημα δεν είναι μόνο εικόνα. Είναι και αριθμοί.

Τα Στοιχεία που Προειδοποιούν

Το Πυροσβεστικό Σώμα, αξιοποιώντας την ειδική ψηφιακή πλατφόρμα καταγγελιών, έχει ξεκινήσει εντατικούς ελέγχους. Από τις 16 Ιουνίου έως τις 3 Ιουλίου 2025, καταγράφηκαν 3.748 καταγγελίες πανελλαδικά για ακαθάριστα οικόπεδα. Από αυτές, 3.528 προωθήθηκαν για έλεγχο, ενώ έχουν ήδη πραγματοποιηθεί 164 αυτοψίες.

Από τους ελέγχους:

• 72 περιπτώσεις εντοπίστηκαν να μην έχουν καθαριστεί εγκαίρως,
• ενώ 83 ιδιοκτήτες πρόλαβαν να συμμορφωθούν πριν φτάσει ο έλεγχος.

Μέχρι στιγμής έχουν επιβληθεί 13 πρόστιμα σε όλη τη χώρα, καθώς οι τοπικές αρχές ξεκινούν να εφαρμόζουν τα προβλεπόμενα από τη νομοθεσία. Οι δήμοι οφείλουν να ελέγχουν τουλάχιστον το 5% των δηλωμένων οικοπέδων, δίνοντας προτεραιότητα σε ακίνητα κοντά σε δάση, σχολεία, νοσοκομεία ή σε δύσβατες περιοχές.

Ωστόσο, οι αριθμοί δεν λένε όλη την αλήθεια. Η αποτελεσματικότητα των μέτρων εξαρτάται λιγότερο από τα στατιστικά και περισσότερο από τον συντονισμό και τη συνέπεια όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

Η Άλλη Πληγή: Τα «Μπάζα» Που Δεν Λείπουν Ποτέ

Πέρα από τα ακαθάριστα οικόπεδα, μια ακόμη ανοιχτή πληγή υπονομεύει το φυσικό περιβάλλον της Χαλκιδικής: τα μπάζα και τα ογκώδη απορρίμματα, που απορρίπτονται ανεξέλεγκτα σε ρέματα, δασικές εκτάσεις, παραλίες και ανοιχτούς χώρους.

Οι δήμαρχοι της περιοχής κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Οι δημοτικές υπηρεσίες καθαρίζουν, όμως τα απορρίμματα επανεμφανίζονται σε λίγες μέρες, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο κόστους, περιβαλλοντικής υποβάθμισης και αγανάκτησης. Πέρα από τη ρύπανση, τα μπάζα λειτουργούν ως υψηλής καύσιμης αξίας υλικά, που σε περίπτωση φωτιάς, επιταχύνουν και επιδεινώνουν την καταστροφή.

Ευθύνες Υπάρχουν – Αλλά Είναι Συλλογικές

Η νομοθεσία είναι σαφής: οι ιδιοκτήτες έχουν υποχρέωση να καθαρίζουν τα οικόπεδά τους, ενώ σε αντίθετη περίπτωση προβλέπονται τσουχτερά πρόστιμα και δυνατότητα αυτεπάγγελτου καθαρισμού από τον Δήμο με χρέωση στον ιδιοκτήτη. Σε περίπτωση πρόκλησης πυρκαγιάς λόγω αμέλειας, προβλέπεται ακόμα και ποινική ευθύνη.

Όμως η ανάθεση της ευθύνης μόνο στους πολίτες είναι άδικη και αναποτελεσματική. Η πραγματική προστασία του τόπου απαιτεί:

• Πολιτεία που να σχεδιάζει και να χρηματοδοτεί πρόληψη και καθαρισμούς,
• Δήμους που να εφαρμόζουν τους νόμους με συνέπεια και διαφάνεια,
• Υπηρεσίες που να επιτηρούν και να παρεμβαίνουν εγκαίρως,
• και, βεβαίως, πολίτες που να σέβονται και να προστατεύουν το περιβάλλον.

Η αμέλεια είναι συλλογική. Κανείς δεν είναι άμοιρος ευθυνών.

Η Κλιματική Κρίση Δεν Περιμένει – Ούτε Κι Εμείς Πρέπει

Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πια θεωρητικό σενάριο. Είναι μια καθημερινότητα που ζούμε, με πιο έντονες, πιο συχνές και πιο καταστροφικές φωτιές. Η πρόληψη δεν είναι προαιρετική. Είναι υποχρέωση απέναντι στον τόπο, την περιουσία μας και τις επόμενες γενιές.

Η Χαλκιδική, με την σπάνια ομορφιά και τον πλούτο της φύσης, δεν αντέχει άλλο «λίγο πριν το κακό». Ούτε άλλη εγκατάλειψη. Ούτε άλλο «μετά θα δούμε». Αν θέλουμε να συνεχίσουμε να ζούμε, να εργαζόμαστε και να παραθερίζουμε σε έναν τόπο-παράδεισο, πρέπει να τον προστατέψουμε με πράξεις — όχι με δικαιολογίες.

Γιατί όταν θα ξανασηκωθεί καπνός στον ορίζοντα, θα είναι αργά για «θα» και «αν».