Ανησυχητικά στοιχεία για την κοινωνική προστασία ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα – Η χώρα μας στις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε

Το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας της ΕΣΑμεΑ δημοσίευσε νέο Δελτίο Στατιστικής Πληροφόρησης, το οποίο αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες και τις σημαντικές ελλείψεις στην κοινωνική προστασία των ατόμων με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις στην Ελλάδα, κατατάσσοντας τη χώρα μας σταθερά στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε. 27).

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ολοκληρωμένων Στατιστικών Κοινωνικής Προστασίας (ESSPROS), η κατά κεφαλήν εθνική δαπάνη για παροχές κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα ανέρχεται σε 5.696,94 Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (ΜΑΔ) το 2022, ποσό κατά 43% χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε.-27 (10.013 ΜΑΔ).

Το δελτίο υπογραμμίζει ότι οι δαπάνες κοινωνικής προστασίας, ειδικά για την αναπηρία, αντιμετωπίστηκαν ως «δημοσιονομικό φορτίο» την τελευταία δεκαπενταετία, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους. Συγκεκριμένα, οι δαπάνες για την κοινωνική προστασία περικόπηκαν κατά το ένα τέταρτο το διάστημα 2009-2017, ενώ οι παροχές για την αναπηρία, παρότι υπήρξε μικρή ανάκαμψη των συνολικών δαπανών από το 2017 έως το 2022, παραμένουν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, χωρίς να ανταποκρίνονται στις ανάγκες.

Βασικά ευρήματα του δελτίου αναδεικνύουν την έκταση του προβλήματος:

• Οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές στην «Αναπηρία» ανήλθαν το 2022 σε 1.901 εκατ. Ευρώ, αποτελώντας μόλις το 3,8% των συνολικών δαπανών κοινωνικής προστασίας. Αυτό είναι το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε.-27, όπου ο μέσος όρος είναι 7%.
• Η «κατά κεφαλήν δαπάνη για παροχές κοινωνικής προστασίας για την αναπηρία σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης» στην Ελλάδα ήταν 215,81 ΜΑΔ ανά κάτοικο το 2022, λιγότερο από το 1/3 της ευρωπαϊκής δαπάνης (ΕΕ-27: 672,44 ΜΑΔ), κατατάσσοντας τη χώρα προτελευταία μετά τη Μάλτα.
• Οι δαπάνες προστασίας της αναπηρίας υπέστησαν περικοπή 42% το διάστημα 2012-2015 και παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα έως και το 2022.
• Το 2024, η Ελλάδα κατέγραψε τη χαμηλότερη τιμή στον δείκτη «Επίδραση των κοινωνικών μεταβιβάσεων (εξαιρουμένων των συντάξεων) στη μείωση της φτώχειας» (16,6 μονάδες), όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε.-27 είναι υπερδιπλάσιος (34,4 μονάδες).
• Σχεδόν το σύνολο των δαπανών για την αναπηρία (έως το 2022) αφορούσε αποκλειστικά περιοδικές παροχές σε χρήμα, κυρίως συντάξεις αναπηρίας (47%) και αναπηρικά επιδόματα (48,7%). Αυτό επιβεβαιώνει την περιορισμένη παροχή υπηρεσιών υποστήριξης, με σχεδόν ανύπαρκτη πρόνοια σε ζητήματα στέγασης, βοήθειας σε καθημερινές δραστηριότητες, και αποκατάστασης/επαναποκατάστασης.
• Το πλήθος των δικαιούχων αναπηρικής σύνταξης έχει καταγράψει μείωση 20% (26.870 λιγότεροι δικαιούχοι) το διάστημα 2015-2022.
• Η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση όσον αφορά την επίδραση των κοινωνικών μεταβιβάσεων στη μείωση της φτώχειας των ατόμων με αναπηρία 16-64 ετών για το 2024. Μετά τις μεταβιβάσεις, το ποσοστό φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία 16-64 ετών μειώνεται μόλις κατά 5,3 μονάδες, φτάνοντας το 48,3%, ένα από τα δύο υψηλότερα στην Ευρώπη (Ρουμανία: 48,4%).

Η ΕΣΑμεΑ τονίζει την επιτακτική ανάγκη για άμεση αλλαγή πλεύσης και ενίσχυση των κοινωνικών παροχών, με ειδική μέριμνα για τους πλέον ευάλωτους πολίτες, δεδομένης της δημογραφικής γήρανσης που οδηγεί σε αύξηση των χρονίων παθήσεων και των αναπηριών. Η οργάνωση διεκδικεί ως ύψιστη πολιτική προτεραιότητα μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την προστασία των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.