Μαριάννα Δουλγερίδου: (Σ.Α.Ε.Κ): «Η δημιουργικότητα δεν φυλακίζεται

               « Χτίζουμε γέφυρες επανένταξης»

Συνεντευξη με την κυρία Μαριάννα Δουλγερίδου, Διευθύντρια Δομών Εκπαίδευσης και Κατάρτισης του Αγροτικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Κασσάνδρας .

Αναστασία Δεκάκη

«Η δημιουργικότητα δεν φυλακίζεται και η τέχνη μπορεί να ανοίξει δρόμους επανένταξης, επικοινωνίας και συμφιλίωσης. Το Φεστιβάλ είναι μια γέφυρα: ενώνει τον «μέσα» με τον «έξω» κόσμο, δείχνει ότι πίσω από τους τοίχους των φυλακών υπάρχουν άνθρωποι με συναισθήματα, φωνές, ιστορίες και δυνατότητες». Με αυτά τα λόγια, η κυρία Μαριάννα Δουλγερίδου, Διευθύντρια Δομών Εκπαίδευσης και Κατάρτισης του Αγροτικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Κασσάνδρας (Α.Σ.Κ.Κ.), περιγράφει την ουσία του έργου που επιτελείται στη ΣΑΕΚ Κασσάνδρας. Με αφορμή το 4ο Ερασιτεχνικό Φεστιβάλ της ΣΑΕΚ, που  πραγματοποιείτε  την Παρασκευή 20 Ιουνίου, η κυρία Δουλγερίδου παραχώρησε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη στην εκπομπή «Με Ανοιχτά Μικρόφωνα» του Ράδιο Σταρ, στις δημοσιογράφους Αναστασία Δεκάκη και Κορίνα Ζόλα. Ας διαβάσουμε αναλυτικά τα όσα είπε για τον πρωτοποριακό ρόλο της ΣΑΕΚ στην επαγγελματική κατάρτιση και την κοινωνική επανένταξη των κρατουμένων.

1. Κυρία Δουλγερίδου, η ΣΑΕΚ Κασσάνδρας είναι η πρώτη και μοναδική δημόσια δομή Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης ;

Αυτό που την καθιστά «μοναδική», είναι η  παραγωγική σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη ΣΑΕΚ και στη φυλακή και οι δυνατότητες που δημιουργούνται  από τη σχέση αυτή για τον κρατούμενο. Να σας το πω παραστατικά, ο κρατούμενος εργάζεται το πρωί στο τυροκομείο, φτιάχνει τυρί. Το απόγευμα στη ΣΑΕΚ εκπαιδεύεται, μαθαίνει κι αποκτά τεχνογνωσία για το αντικείμενο από τους έμπειρους εκπαιδευτές μας και την εφαρμόζει στη δουλειά του. Αυτή η διάχυση της γνώσης, έχει θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητά της φυλακής, αλλά και στους ίδιους, εφόσον ο κρατούμενος εφοδιάζεται με επαγγελματικά προσόντα, ώστε, μετά την αποφυλάκιση να μην χρειαστεί να επιστρέψει ξανά στη φυλακή .

2. Η ΣΑΕΚ Κασσάνδρας ιδρύθηκε το 2014 και αποτελεί τη λειτουργική συνέχεια των ΙΕΚ. Ποια ήταν η αρχική φιλοσοφία πίσω από την ίδρυσή της στη φυλακή και πόσο πιστεύετε ότι έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα;

Οι ΣΑΕΚ σε καταστήματα κράτησης ιδρύθηκαν από την πολιτεία, με το νόμο 2599 του 2013, με βασική φιλοσοφία ότι η εκπαίδευση είναι το κλειδί για την προσωπική αλλαγή και την κοινωνική επανένταξη των κρατουμένων. Στόχος ήταν να προσφέρει ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πλαίσιο, που συνδυάζει θεωρία και πρακτική, και ταυτόχρονα ενισχύει την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και την αυτοπεποίθηση των εκπαιδευομένων. Μέχρι σήμερα, η ΣΑΕΚ έχει σημειώσει προοδευτικά αυξημένη συμμετοχή και έχει σημαντική ποικιλία ειδικοτήτων.

3. Οι τέσσερις ειδικότητες που λειτουργούν στη ΣΑΕΚ είναι συμβατές με τους παραγωγικούς τομείς του Αγροτικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Κασσάνδρας (Α.Σ.Κ.Κ.). Πώς αξιοποιούνται οι εγκαταστάσεις του Α.Σ.Κ.Κ. (τυροκομείο, μηχανουργείο, μαγειρείο, αγροί, θερμοκήπια) ως εργαστήρια για τα μαθήματα;

 Οι ειδικότητες επιλέχθηκαν με βάση τους παραγωγικούς τομείς της φυλακής, τη ζήτηση της αγοράς εργασίας για εξειδικευμένους επαγγελματίες αλλά και το σημαντικό βαθμό αυτονομίας των συγκεκριμένων επαγγελμάτων. Ο λόγος ήταν ότι  οι κρατούμενοι σπουδαστές  θα μπορούσαν εύκολα να ολοκληρώσουν την κατάρτιση και ιδίως το 5^ο εξάμηνο  της πρακτικής άσκησης, επειδή ήδη εργάζονταν στους τομείς αυτούς και συνέχιζαν να εργάζονται σε όλη τη διάρκεια των σπουδών τους. Στη φυλακή υπάρχουν λοιπόν, Τυροκομείο -Μαγειρείο-Μηχανουργείο-Κτήματα και Θερμοκήπια..Υπάρχει επίσης  Ξυλουργείο  και πολλές κτηνοτροφικές μονάδες με αγροτικά ζώα, τομείς που μπορούν να αξιοποιηθούν με τη δημιουργία νέων ειδικοτήτων στο μέλλον. Έχω ήδη αιτηθεί μια νέα ειδικότητα Διαχειριστής εκτροφής Αγροτικών Ζώων και αναμένω την έγκριση, για να λειτουργήσει το φθινόπωρο στο νέο χειμερινό εξάμηνο.

4. Ποια είναι τα οφέλη που αποκομίζουν οι κρατούμενοι από την εκπαίδευση στη ΣΑΕΚ, τόσο σε πρακτικό επίπεδο (απόκτηση δεξιοτήτων) όσο και σε ψυχολογικό/κοινωνικό;

 Πρακτικά, αποκτούν γνώσεις  & δεξιότητες που αυξάνουν τις επαγγελματικές τους προοπτικές μετά την αποφυλάκιση  Ψυχο/κοινωνικά, ενισχύεται η αυτοεκτίμηση, η πειθαρχία και οι πιθανότητες κοινωνικής επανένταξης. Αποκτά δηλαδή ο κρατούμενος μια νέα κοινωνική ταυτότητα και μπορεί να γίνει παραγωγικό μέλος της κοινωνίας. Διαφορετικά, μετά την αποφυλάκισή του, θα επέστρεφε στην κοινωνία άνεργος και στιγματισμένος.

5. Το Ερασιτεχνικό Φεστιβάλ της ΣΑΕΚ Κασσάνδρας πραγματοποιείται φέτος για τέταρτη φορά, στο πλαίσιο του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Μουσικής. Πώς γεννήθηκε η ιδέα αυτής της πρωτοβουλίας το 2022 και ποιοι ήταν οι βασικοί στόχοι της;

Το Ερασιτεχνικό Φεστιβάλ είναι μια πρωτότυπη ιδέα, την Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής, κάθε έτους  εκφράζονται μουσικά, κρατούμενοι, εκπαιδευτικοί, σωφρονιστικοί υπάλληλοι και καλλιτέχνες του ¨’έξω” κόσμου, όλοι ενωμένοι, σε μια φωνή!!.. Αυτή δεν είναι απλώς μια ρομαντική ιδέα. Αυτή η εικόνα – τόσο απλή και τόσο βαθιά – αποτυπώνει τον πυρήνα του Φεστιβάλ: την ισότητα, τη συνύπαρξη και την πίστη στη δύναμη της τέχνης να γεφυρώνει διαφορές. Σπάνε οι ρόλοι και οι ταυτότητες που μας διαχωρίζουν. Στη σκηνή δεν υπάρχει κρατούμενος και φύλακας, Ρομά και μη Ρομά, “μέσα” και “έξω”. Υπάρχουν άνθρωποι που μοιράζονται ήχους λόγια, συναισθήματα – και αυτό το μοίρασμα είναι ίσως η πιο δυνατή πράξη ελευθερίας μέσα σε έναν χώρο περιορισμού. Η συνέχειά του επιβεβαιώνει την αξία και τη δυναμική αυτής της πρωτοβουλίας. Είμαι περήφανη που ήταν δική μου ιδέα!

6. Το Φεστιβάλ ενώνει μουσικά κρατούμενους, εκπαιδευτικούς, σωφρονιστικούς υπαλλήλους και καλλιτέχνες από τον “έξω” κόσμο. Πώς επιτυγχάνεται αυτή η συνεργασία και ποιες είναι οι προκλήσεις και οι ανταμοιβές της;

Η συνεργασία αυτή επιτυγχάνεται μέσα από σχέσεις εμπιστοσύνης, κοινό όραμα και πολύμηνη προετοιμασία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ομάδα της ΣΑΕΚ, που λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος που φροντίζει ώστε όλοι – κρατούμενοι, προσωπικό και εξωτερικοί συνεργάτες – να συνυπάρχουν δημιουργικά. Η συμμετοχή εκπαιδευτικών και σωφρονιστικών υπαλλήλων είναι ουσιαστικά ενεργή,  οι ίδιοι παίζουν μουσική, επί ίσοις όροις με τους κρατούμενους και συμμετέχουν στην ίδια σκηνή. Αυτό απαιτεί αμοιβαίο σεβασμό, ανοιχτή σκέψη και διάθεση υπέρβασης των ρόλων που επιβάλλει το σωφρονιστικό πλαίσιο. Η μουσική, ενώνει  τις ψυχές, τους λαούς και τους πολιτισμούς. Είναι μία κοινή γλώσσα που ανά τους αιώνες χρησιμοποιείται για να εκφράσει συναισθήματα. Οι προκλήσεις είναι υπαρκτές: από τις οργανωτικές δυσκολίες και τους χωροχρονικούς περιορισμούς, μέχρι την υπέρβαση στερεοτύπων και επιφυλάξεων που φέρνει η κάθε πλευρά. Όμως η ανταμοιβή είναι τεράστια: η γνήσια ανθρώπινη επαφή που γεννιέται μέσα από τη μουσική, η συγκίνηση του κοινού, το χαμόγελο του κρατούμενου που νιώθει ισότιμο μέλος μιας ομάδας. Σε ένα περιβάλλον όπου η απόσταση και η ιεραρχία είναι ο κανόνας, το Φεστιβάλ αποδεικνύει ότι η συνεργασία είναι εφικτή όταν υπάρχει κοινός σκοπός.

7. Πώς συμβάλλει το Ερασιτεχνικό Φεστιβάλ στην ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με την εκπαίδευση στη φυλακή και στην εξωστρέφεια της ΣΑΕΚ, ώστε να έρθει σε επαφή με φορείς και την κοινωνία;

Η επαφή μας με τους κοινωνικούς φορείς αποτελεί το βασικό κρίκο στη διαδικασία της κοινωνικής επανένταξης των κρατουμένων. Οι  δημοτικές και περιφερειακές δομές, οι πολιτιστικοί οργανισμοί, μπορούν να προσφέρουν  εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρίες σε θέματα κοινωνικής μέριμνας, προγράμματα ενδυνάμωσης, πολιτισμού και δια βίου μάθησης, διασύνδεση με υπηρεσίες και ευκαιρίες απασχόλησης μετά την αποφυλάκιση, υποστήριξη στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, συμβάλλοντας, όχι μόνο στην ποιοτική αναβάθμιση της κατάρτισης, αλλά και στη διαμόρφωση ενός πιο ανθρώπινου και συμμετοχικού σωφρονιστικού περιβάλλοντος.

8. Φέτος, η Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής, ο Δήμος Κασσάνδρας και το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση στηρίζουν την εκδήλωση. Πόσο σημαντική είναι αυτή η υποστήριξη και πώς συμβάλλει στην ποιότητα και την εμβέλεια του Φεστιβάλ;

Αυτή η συνεργασία δεν είναι απλώς χορηγική, είναι μήνυμα κοινωνικής αποδοχής και ενεργητικής στήριξης της εκπαιδευτικής προσπάθειας μέσα στις φυλακές. Όταν φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και ένα Ίδρυμα όπως το Λάτση στέκονται δίπλα μας, δεν προσφέρουν μόνο υλική στήριξη. Μας λένε: “Σας βλέπουμε. Πιστεύουμε σε αυτό που κάνετε”. Από το 1^ο φεστιβάλ έως και το 4^ο, σήμερα,  έχουμε πάντα δίπλα μας την Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής,  τον Δήμο Κασσάνδρας, το ειδησεογραφικό portal Focus και το Ράδιο Σταρ, και συχνά, ξενοδοχειακές επιχειρήσεις όπως το  Sani– Ικος Γκρουπ, που βρίσκεται κοντά μας,  τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κασσάνδρας, Συλλόγους Γυναικών κά άλλους συλλόγους.

9. Ειδικότερα, το Ίδρυμα Λάτση χρηματοδοτεί φέτος τον κλιματισμό της αίθουσας εκδηλώσεων και το catering, μετά την περσινή δωρεά για τον τεχνολογικό εξοπλισμό. Πώς επηρεάζουν αυτές οι χορηγίες την καθημερινή λειτουργία και τις εκπαιδευτικές υπηρεσίες της ΣΑΕΚ;

Η περσινή δωρεά τεχνολογικού εξοπλισμού βελτίωσε σημαντικά τη διδακτική διαδικασία και το καθημερινό περιβάλλον μάθησης, προσφέροντας σύγχρονα εκπαιδευτικά εργαλεία. Φέτος, η κάλυψη των εξόδων για τον κλιματισμό της αίθουσας εκδηλώσεων και το catering του Φεστιβάλ δημιούργησε ένα ανθρώπινο και αξιοπρεπές πλαίσιο, που προάγει τον σεβασμό και την ενδυνάμωση των κρατουμένων. Πρόκειται για παρεμβάσεις που δεν είναι απλώς λειτουργικές, αλλά βαθιά συμβολικές, καθώς μεταφέρουν στους κρατούμενους το μήνυμα πως η κοινωνία αναγνωρίζει την αξία της προσπάθειάς τους για εξέλιξη και επανένταξη.

• Ποια είναι τα συναισθήματα και οι αντιδράσεις των κρατουμένων που συμμετέχουν στο Φεστιβάλ; Πώς τους επηρεάζει αυτή η καλλιτεχνική έκφραση και η επαφή με τον “έξω” κόσμο;

Η ερώτηση αυτή είναι πολύ σημαντική, επειδή αγγίζει τον πυρήνα του ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα των πολιτιστικών δράσεων εντός των φυλακών. Πολλοί εκφράζουν υπερηφάνεια, συγκίνηση, καθώς για πρώτη φορά νιώθουν ότι η φωνή τους ακούγεται και ότι είναι “ορατοί”όχι απλώς αριθμοί. Η επαφή με καλλιτέχνες, θεατές και φορείς από την κοινωνία σπάει την απομόνωση και καλλιεργεί την ελπίδα. Η τέχνη λειτουργεί λυτρωτικά, ως καταφύγιο αυτογνωσίας και επικοινωνίας. Η ενασχόληση με τη μουσική όπως και όλες τις τέχνες  εμπεριέχει  αυτό που λέμε απελευθερωτική  και μετασχηματιστική δύναμη στην προσωπικότητα του ανθρώπου. Μπορούν να  αλλάξουν στάση ζωής, αντιλήψεις αλλά και τη γενική τους φιλοσοφία και κατ’ επέκταση, έτσι μετασχηματίζεται και η ίδια η κοινωνία. Οι τέχνες είναι μαγικές, μπορούν να το κάνουν αυτό!

• Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να στείλετε στην κοινωνία μέσα από αυτή την εκδήλωση;

Μέσα από το 4^ο Φεστιβάλ θέλουμε να στείλουμε ένα ισχυρό και βαθιά ανθρώπινο μήνυμα: ότι κάθε άνθρωπος αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία, ότι η δημιουργικότητα δεν φυλακίζεται και ότι η τέχνη μπορεί να ανοίξει δρόμους επανένταξης, επικοινωνίας και συμφιλίωσης. Το Φεστιβάλ είναι μια γέφυρα: ενώνει τον «μέσα» με τον «έξω» κόσμο, δείχνει ότι πίσω από τους τοίχους των φυλακών υπάρχουν άνθρωποι με συναισθήματα, φωνές, ιστορίες και δυνατότητες. Μέσα από τη μουσική, οι κρατούμενοι ξαναβρίσκουν την ταυτότητά τους, επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους στην κοινωνία και δηλώνουν την παρουσία τους όχι ως παραβάτες, αλλά ως δημιουργοί. Απευθυνόμαστε στην κοινωνία ζητώντας λιγότερη προκατάληψη και περισσότερη κατανόηση. Υπενθυμίζουμε ότι η εκπαίδευση, ο πολιτισμός και η ανθρώπινη επαφή είναι ουσιαστικά εργαλεία για μια πιο δίκαιη και συμπεριληπτική κοινωνία. Το Φεστιβάλ δεν είναι απλώς μια εκδήλωση· είναι μια πράξη ελπίδας, ένα κάλεσμα για έναν νέο τρόπο να βλέπουμε τη «σωφρονιστική» πραγματικότητα, πιο ανθρώπινο, πιο ανοιχτό και πιο ειλικρινή.

Μέσα από το 4ο Φεστιβάλ, η ΣΑΕΚ Κασσάνδρας στέλνει ένα ισχυρό και βαθιά ανθρώπινο μήνυμα: «ότι κάθε άνθρωπος αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία, ότι η δημιουργικότητα δεν φυλακίζεται και ότι η τέχνη μπορεί να ανοίξει δρόμους επανένταξης, επικοινωνίας και συμφιλίωσης». Το Φεστιβάλ είναι μια γέφυρα που ενώνει τον «μέσα» με τον «έξω» κόσμο, δείχνοντας ότι πίσω από τους τοίχους των φυλακών υπάρχουν άνθρωποι με συναισθήματα, φωνές, ιστορίες και δυνατότητες. Οι κρατούμενοι, μέσω της μουσικής, ξαναβρίσκουν την ταυτότητά τους, επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους στην κοινωνία και δηλώνουν την παρουσία τους όχι ως παραβάτες, αλλά ως δημιουργοί.

Το μήνυμα που απευθύνεται στην κοινωνία είναι ξεκάθαρο: λιγότερη προκατάληψη και περισσότερη κατανόηση. Η εκπαίδευση, ο πολιτισμός και η ανθρώπινη επαφή αποτελούν ουσιαστικά εργαλεία για μια πιο δίκαιη και συμπεριληπτική κοινωνία. Το Φεστιβάλ δεν είναι απλώς μια εκδήλωση· είναι μια πράξη ελπίδας, ένα κάλεσμα για έναν νέο τρόπο να βλέπουμε τη «σωφρονιστική» πραγματικότητα, πιο ανθρώπινο, πιο ανοιχτό και πιο ειλικρινή. Μια πραγματικότητα όπου η συνεργασία και η πίστη στον άνθρωπο μπορούν να χτίσουν γέφυρες προς ένα καλύτερο μέλλον.