Η Αγροτική Παραγωγή σε Αναζήτηση Εθνικής Στρατηγικής

Γράφει ο Χρήστος Δημητριάδης 

Στον αγροτικό κόσμο, η συζήτηση γύρω από τα προβλήματα φαίνεται να πάσχει από μία θεμελιώδη σύγχυση: τη διάκριση ανάμεσα στα επείγοντα και στα σημαντικά. Η  εστίαση στρέφεται σχεδόν αποκλειστικά στην επίλυση των άμεσων οικονομικών πιέσεων – ένα «φάρμακο» που είναι συνήθως προσωρινό και αφήνει άλυτες τις θεσμικές παθογένειες που υπονομεύουν το μέλλον του κλάδου και της χώρας. Ενώ τα επείγοντα λύνονται με μερικά δισεκατομμύρια ευρώ και προσφέρουν στιγμιαία «νίκη», τα σημαντικά απαιτούν εθνική συναίνεση και στρατηγικό σχεδιασμό.

Τα θέματα που αισθάνονται καθημερινά οι αγρότες—οι τιμές των προϊόντων, το κόστος εισροών (λιπάσματα, καύσιμα, ζωοτροφές), η φορολόγηση και οι αποζημιώσεις—αποτελούν την κορυφή του παγόβουνου. Είναι επείγοντα, διότι επηρεάζουν άμεσα την επιβίωση. Ωστόσο, η εύκολη χρηματοδοτική αντιμετώπισή τους με «λεφτά» (όπως συνέβη και με τα 3,7 δισ. €) καταπραΰνει προσωρινά τις αντιδράσεις, αλλά δεν αγγίζει την ρίζα του προβλήματος, οδηγώντας σε επανάληψη της κρίσης. Η ανάλυση θέτει μάλιστα το ερώτημα μιας πιθανής «συμπαιγνίας» όπου όλοι κερδίζουν, εκτός από το μέλλον της αγροτικής παραγωγής στην Ελλάδα.

Τα ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ είναι θεσμικά και αφορούν την μακροπρόθεσμη επιβίωση της αγροτιάς και της κοινωνίας. Η έλλειψη εθνικής στρατηγικής επιβίωσης αναδεικνύεται ως το κεντρικό κενό. Σύμφωνα με την καταγραφή, τα κομβικά σημεία που πρέπει να τεθούν στην εθνική ατζέντα είναι:

1. Το Αγροτικό Σύμφωνο 2040: Ένα σχέδιο αναζωογόνησης της υπαίθρου που απαιτεί χρόνο (έως το 2040) για εκπαίδευση και προσαρμογή. Η κτηνοτρόφος Μάγδα Κοντογιάννη συνέβαλε ήδη στη διαμόρφωση του σχεδίου, το οποίο έχει υιοθετηθεί και στο ευρωπαϊκό πλαίσιο (Rural Pact 2040).
2. Σταθερές Χρήσεις Γης: Χωρίς σταθερές χρήσεις για την παραγωγή τροφής, ο αγρότης είναι ανυπεράσπιστος απέναντι στο real estate και τα φωτοβολταϊκά.
3. Αγροτικά Σχολεία Μαθητείας: Η συστηματική έλλειψη εκπαίδευσης είναι καταλυτική. Μόνο το $0,6\%$ των αρχηγών αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα έχουν κάποιας μορφής αγροτική εκπαίδευση, έναντι $62\%$ στην Ολλανδία.
4. Αγροτικά Επιμελητήρια: Παρά τον επιχειρηματικό χαρακτήρα του αγροτικού επαγγέλματος—που ορίζεται από τη δράση με μεγάλες αβεβαιότητες—ο κλάδος στερείται θεσμικής υποστήριξης μέσω Επιμελητηρίων.
5. Think Tank Αγροτών: Η ανάγκη για μία ομάδα προβληματισμού και τεκμηρίωσης, αποτελούμενη από κατ’ επάγγελμα αγρότες με τριτοβάθμια εκπαίδευση, για την παραγωγή εφικτών λύσεων.

Η ανάλυση αγγίζει και την ευαίσθητη διάσταση της πολιτικής εξάρτησης. Η πολιτεία, διαχρονικά, φέρεται να «εφήυρε» τις επιδοτήσεις ως μέσο για να καταστήσει τους αγρότες εξαρτημένους από το πολιτικό-κομματικό σύστημα, υποτάσσοντας τους αυτόνομους παραγωγούς. Ενώ γίνεται διάκριση μεταξύ άμεσων επιδοτήσεων και έμμεσων ενισχύσεων, τίθεται το παράδειγμα της Νέας Ζηλανδίας, η οποία το 1984 κατάργησε τις άμεσες αγροτικές επιδοτήσεις, οδηγώντας τους αγρότες της στην αυτονομία και την ευτυχία, όπως αναφέρει ο τίτλος του βιβλίου τους: «Αγρότες ευτυχείς χωρίς επιδοτήσεις».

Η αλλαγή των νόμων, ακόμα και του Συντάγματος, είναι εφικτή, αλλά πρέπει να γίνεται μέσα από τις προβλεπόμενες δημοκρατικές διαδικασίες, όχι με παρανομίες. Η απραξία, ωστόσο, της Δημόσιας Διοίκησης (ΟΠΕΚΕΠΕ, αποζημιώσεις) μετατρέπει τα σημαντικά ζητήματα σε επείγοντα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.