Ποιος θα καλλιεργήσει αύριο; Η μειωμένη ζήτηση για το πρόγραμμα “Νέων Αγροτών” ανησυχεί. Παρέμβαση του Κυριάκου Βελόπουλου

Επιμέλεια: Ελένη Παπαδημητρίου

Αναμφίβολα, η ερώτηση του Προέδρου της Ελληνικής Λύσης  Κυριάκου Βελόπουλου αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της ελληνικής γεωργίας: τη φθίνουσα συμμετοχή των νέων στο πρόγραμμα «Νέων Αγροτών». Η ανησυχία για την ανανέωση του αγροτικού δυναμικού και την ευημερία της υπαίθρου είναι διάχυτη, καθώς το πρόγραμμα αυτό θεωρείται παραδοσιακά ως ένα ζωτικής σημασίας εργαλείο για την τόνωση της πρωτογενούς παραγωγής και την αντιστροφή της δημογραφικής συρρίκνωσης στις αγροτικές περιοχές.

Η επιστολή του κ. Βελόπουλου σκιαγραφεί με σαφήνεια τους πολλούς και σύνθετους παράγοντες που αποθαρρύνουν τους νέους από την ενασχόληση με τον αγροτικό τομέα. Οι οικονομικές δυσκολίες, με το υψηλό κόστος εισόδου και τις αυξημένες επενδυτικές απαιτήσεις, αποτελούν ένα σημαντικό εμπόδιο. Ακόμη και η οικονομική στήριξη του προγράμματος «Νέων Αγροτών» φαίνεται να μην επαρκεί για να καλύψει τις διογκωμένες ανάγκες που προκύπτουν από την αύξηση των τιμών στα αγροτικά εφόδια, τον εξοπλισμό και την ενέργεια.

Επιπλέον, η δυσκολία στην πρόσβαση σε γη και πόρους επιτείνει το πρόβλημα. Η εύρεση διαθέσιμων εκτάσεων σε προσιτές τιμές αποτελεί μια πρόκληση για τους νέους αγρότες, ενώ το κόστος των απαραίτητων μηχανημάτων και του εξοπλισμού για μια βιώσιμη εκμετάλλευση είναι απαγορευτικό για πολλούς.

Η γραφειοκρατία και η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζουν τη διαδικασία υποβολής και αξιολόγησης των αιτήσεων στο πρόγραμμα «Νέων Αγροτών» δημιουργούν ένα επιπλέον στρώμα αποθάρρυνσης. Ο φόβος των καθυστερήσεων ή ακόμη και της μη έγκρισης της αίτησης αποτρέπει πολλούς νέους από το να επενδύσουν χρόνο και προσπάθεια σε μια διαδικασία που θεωρούν αμφίβολη.

Οι αλλαγές στην αγροτική πολιτική και τα κίνητρα που προσφέρονται μέσω του προγράμματος έχουν επίσης συμβάλει στη μειωμένη ζήτηση. Οι τροποποιήσεις των τελευταίων ετών έχουν οδηγήσει πολλούς ενδιαφερόμενους να θεωρούν ότι τα κίνητρα δεν είναι πλέον τόσο ελκυστικά όσο στο παρελθόν. Οι μειώσεις στις επιδοτήσεις και τα αυστηρότερα κριτήρια επιλογής έχουν περιορίσει τις ευκαιρίες ένταξης, αποθαρρύνοντας πιθανούς νέους αγρότες.

Τέλος, οι μεταβολές στον αγροτικό κλάδο και οι αυξημένες τεχνολογικές απαιτήσεις δημιουργούν ένα επιπλέον βάρος για τους νέους. Η σύγχρονη γεωργία απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής για να είναι ανταγωνιστική. Οι νέοι αγρότες καλούνται να διαθέτουν εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες, ενώ η απόκτηση και η εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών συνεπάγεται αυξημένα κόστη. Για πολλούς νέους που δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά τα εργαλεία και την απαραίτητη εκπαίδευση, η είσοδος στον αγροτικό τομέα φαντάζει ακόμη πιο δύσκολη και οικονομικά ασύμφορη.

Η απάντηση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στην ερώτηση του κ. Βελόπουλου αναγνωρίζει τη σημασία του προγράμματος «Νέων Αγροτών» και περιγράφει τους στόχους της Παρέμβασης Π3-75.1 «Εγκατάσταση Γεωργών Νεαρής Ηλικίας» του Στρατηγικού Σχεδίου Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΣΣ ΚΑΠ) της Ελλάδας 2023-2027. Σύμφωνα με την απάντηση, η παρέμβαση στοχεύει στην προσέλκυση και παραμονή νέων γεωργών, στη διευκόλυνση της βιώσιμης επιχειρηματικής ανάπτυξης, στην προώθηση της απασχόλησης και της κοινωνικής ένταξης στις αγροτικές περιοχές μέσω της παροχής κατ’ αποκοπή οικονομικής στήριξης σε νέους έως 40 ετών που εγκαθίστανται για πρώτη φορά ως αρχηγοί βιώσιμης γεωργικής εκμετάλλευσης.

Η πρώτη πρόσκληση για την υποβολή αιτήσεων στήριξης, με συνολική δημόσια δαπάνη 410 εκατομμυρίων ευρώ, προκηρύχθηκε τον Νοέμβριο του 2024. Με βάση τα υποβληθέντα αιτήματα, φαίνεται ότι έχει δεσμευτεί περίπου το 50% των διαθέσιμων πόρων, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για μια νέα πρόσκληση, δεδομένου ότι η προγραμματική περίοδος του ΣΣ ΚΑΠ ολοκληρώνεται το 2027.

Επιπλέον, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων διαβίβασε στην απάντησή του έγγραφο του ΕΛ.Γ.Ο.-ΔΗΜΗΤΡΑ, του κύριου φορέα αγροτικής εκπαίδευσης και κατάρτισης του Υπουργείου. Σύμφωνα με το έγγραφο, ο ΕΛ.Γ.Ο.-ΔΗΜΗΤΡΑ έχει ως βασική αποστολή την οργάνωση και υποστήριξη της γεωργικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και της δια βίου επαγγελματικής κατάρτισης των αγροτών, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους έως 40 ετών.

Στόχος των προγραμμάτων κατάρτισης του ΕΛ.Γ.Ο.-ΔΗΜΗΤΡΑ είναι η παροχή εξειδικευμένων γνώσεων και δεξιοτήτων που προωθούν την καινοτομία, την επιχειρηματικότητα και την ανταγωνιστικότητα, λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις και τις νέες συνθήκες της αγοράς. Τα Κέντρα «ΔΗΜΗΤΡΑ» υλοποιούν διάφορες δράσεις κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένων και των δράσεων για τους Υπόχρεους Νέους Γεωργούς, με σκοπό την επαγγελματική αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού στον αγροτικό τομέα και την παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας με σεβασμό προς τον καταναλωτή και το περιβάλλον.

Παρόλο που η απάντηση του Υπουργείου σκιαγραφεί τις τρέχουσες δράσεις και τις προθέσεις για μελλοντικές προσκλήσεις του προγράμματος «Νέων Αγροτών», δεν απαντά άμεσα στο ερώτημα του κ. Βελόπουλου σχετικά με τις συγκεκριμένες ενέργειες που προτίθεται να προβεί η κυβέρνηση για την άμεση αντιμετώπιση των προβλημάτων που αποθαρρύνουν τους νέους από την ενασχόληση με τον πρωτογενή τομέα.

Η αναφορά στην πιθανότητα μιας νέας πρόσκλησης είναι θετική, αλλά δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της μειωμένης ζήτησης που επισημαίνει ο βουλευτής. Οι οικονομικές δυσκολίες, η πρόσβαση σε γη και πόρους, η γραφειοκρατία, οι αλλαγές στην αγροτική πολιτική και οι τεχνολογικές απαιτήσεις παραμένουν σημαντικές προκλήσεις που απαιτούν στοχευμένες και άμεσες λύσεις.

Για να ενισχυθεί ουσιαστικά η συμμετοχή των νέων στον αγροτικό τομέα, είναι απαραίτητο να υπάρξει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης που θα αντιμετωπίζει τις ανησυχίες που εκφράζονται στην ερώτηση του κ. Βελόπουλου. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

• Μέτρα για τη μείωση του κόστους εισόδου: Ενίσχυση της οικονομικής στήριξης του προγράμματος «Νέων Αγροτών» ώστε να καλύπτει ένα μεγαλύτερο μέρος των αυξημένων αναγκών, παροχή ευνοϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων με χαμηλά επιτόκια για την κάλυψη των αρχικών επενδύσεων και των λειτουργικών εξόδων, καθώς και κίνητρα για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
• Διευκόλυνση της πρόσβασης σε γη και πόρους: Δημιουργία μηχανισμών για την καταγραφή και τη διάθεση ακαλλιέργητων εκτάσεων σε νέους αγρότες με ευνοϊκούς όρους, παροχή κινήτρων για τη συνεργασία μεταξύ νέων και υφιστάμενων αγροτών για την από κοινού χρήση μηχανημάτων και εξοπλισμού, καθώς και στήριξη της δημιουργίας συνεταιρισμών και ομάδων παραγωγών για την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων.
• Απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών: Επιτάχυνση των διαδικασιών υποβολής και αξιολόγησης των αιτήσεων για το πρόγραμμα «Νέων Αγροτών», ψηφιοποίηση των υπηρεσιών και μείωση του διοικητικού βάρους για τους νέους αγρότες, καθώς και παροχή σαφούς και έγκαιρης ενημέρωσης σχετικά με τους όρους και τις προϋποθέσεις του προγράμματος.
• Σταθερή και ελκυστική αγροτική πολιτική: Διασφάλιση της σταθερότητας των αγροτικών πολιτικών και των κινήτρων, διαμόρφωση ενός μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδίου για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα που θα παρέχει προβλεψιμότητα στους νέους αγρότες, καθώς και ενίσχυση των επιδοτήσεων και των άλλων μορφών στήριξης για την πρωτογενή παραγωγή.
• Ενίσχυση της εκπαίδευσης και της τεχνολογικής κατάρτισης: Διεύρυνση των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης του ΕΛ.Γ.Ο.-ΔΗΜΗΤΡΑ και προσαρμογή τους στις σύγχρονες τεχνολογικές απαιτήσεις της γεωργίας, παροχή κινήτρων για την απόκτηση νέων τεχνολογιών και την εφαρμογή καινοτόμων πρακτικών στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις, καθώς και δημιουργία δικτύων ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών μεταξύ νέων αγροτών και ερευνητικών ιδρυμάτων.

Συνολικά, η ερώτηση του κ. Βελόπουλου αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση της ανάγκης για άμεσες και αποτελεσματικές πολιτικές που θα στηρίξουν τους νέους αγρότες και θα διασφαλίσουν το μέλλον του αγροτικού τομέα στην Ελλάδα. Η απάντηση του Υπουργείου, αν και ενημερωτική, αφήνει ανοιχτό το ερώτημα για τις συγκεκριμένες ενέργειες που θα αναληφθούν για την ουσιαστική αντιμετώπιση των προβλημάτων και την αναστροφή της μειωμένης ζήτησης για το πρόγραμμα «Νέων Αγροτών». Η επόμενη κίνηση της Πολιτείας θα κρίνει εάν οι ανησυχίες για το μέλλον της πρωτογενούς παραγωγής θα καμφθούν και εάν η ύπαιθρος θα μπορέσει να ανανεωθεί με την εισροή νέων και δυναμικών ανθρώπων.