Η Χαλκιδική στην Πρώτη Γραμμή της Αντιπυρικής Πρόκλησης: Κρίσιμες Παράμετροι και Ανάγκη για Ολιστική Προσέγγιση

Η έναρξη της αντιπυρικής περιόδου στην Ελλάδα, με τον ερχομό του Μαΐου, σηματοδοτεί την έναρξη μιας απαιτητικής περιόδου για τη χώρα, και ιδιαίτερα για περιοχές υψηλής δασικής κάλυψης όπως η Χαλκιδική. Καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν και το καλοκαιρινό σκηνικό γίνεται όλο και πιο έντονο, η επαγρύπνηση και η αποτελεσματική αντιμετώπιση των πυρκαγιών αναδεικνύονται σε ζήτημα υψίστης σημασίας. Παρά την ετοιμότητα του κρατικού μηχανισμού και το νέο δόγμα που εστιάζει στην έγκαιρη παρέμβαση, η φετινή αντιπυρική περίοδος απαιτεί μια πιο σφαιρική και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση, όπως επισημαίνουν έγκριτοι φορείς.

Σε μια κοινή τους ανακοίνωση, οργανώσεις με βαθιά γνώση του αντικειμένου – WWF Ελλάς, Πυρομετεωρολογική Ομάδα FLAME, Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ – τονίζουν εμφατικά την ανάγκη για ουσιαστική συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Η διαχείριση των δασικών πυρκαγιών δεν μπορεί να περιορίζεται σε στατιστικές καταγραφές διαθέσιμων πόρων και καμένων εκτάσεων. Αντίθετα, απαιτείται μια συντονισμένη προσπάθεια για την παραγωγή και αξιοποίηση εξειδικευμένης γνώσης, η οποία θα αποτελέσει τον πυρήνα για την υποστήριξη του επιχειρησιακού έργου της Πολιτικής Προστασίας.

Η πρόταση των οργανώσεων εστιάζει στην ανάγκη για σχεδιασμό που θα βασίζεται σε εμπεριστατωμένες επιστημονικές μελέτες και στην ιεράρχηση των ευάλωτων δασικών οικοσυστημάτων. Η κλιματική αλλαγή επιτείνει την ένταση και την έκταση των δασικών πυρκαγιών, καθιστώντας αναγκαία την υιοθέτηση μακροπρόθεσμων στρατηγικών που θα προσαρμόζονται στις συνεχώς μεταβαλλόμενες προκλήσεις. Παράλληλα, η ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα για την πρόληψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πυρκαγιών.

Οι οργανώσεις επισημαίνουν με ανησυχία ότι η αυξανόμενη ένταση και έκταση των δασικών πυρκαγιών υπερβαίνουν τις δυνατότητες ενός μηχανισμού που βασίζεται αποκλειστικά σε νέα επιχειρησιακά δόγματα ή αποσπασματικές λύσεις. Η αξιοποίηση επιστημονικών δεδομένων στον στρατηγικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό κρίνεται επιτακτική, ωστόσο στην Ελλάδα, όπως τονίζουν, η προσέγγιση αυτή παραμένει στο περιθώριο του δημόσιου διαλόγου. Η έλλειψη διορατικών πολιτικών αποφάσεων και ενός ουσιαστικού διαλόγου με την κοινωνία δημιουργεί ένα κενό στην αποτελεσματική πρόληψη και διαχείριση των πυρκαγιών.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η θέσπιση και η κατανόηση μέτρων όπως ο χρόνος καθαρισμού οικοπέδων. Οι οργανώσεις υπογραμμίζουν ότι τέτοια μέτρα πρέπει να προκύπτουν από την ανάλυση δεδομένων που αφορούν τις πυρομετεωρολογικές συνθήκες, την κατάσταση της βλάστησης και τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Η προσαρμογή αυτών των μέτρων σε επίπεδο περιφέρειας ή περιφερειακής ενότητας θα εξασφάλιζε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Το ίδιο ισχύει και για τη διαχείριση των αστικών πάρκων και αλσών, όπου η επιστημονική γνώση μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της εξάπλωσης πυρκαγιών.

Ένα από τα κεντρικά σημεία της ανακοίνωσης είναι η ανάγκη για έναν δυναμικό ορισμό της αντιπυρικής περιόδου, ο οποίος θα βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε απόλυτες ημερομηνίες που εφαρμόζονται οριζόντια σε εθνικό επίπεδο. Ένας τέτοιος ορισμός, προσαρμοσμένος στις χωρικές και χρονικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, θα επέτρεπε την καλύτερη στόχευση των έργων πρόληψης, την αποτελεσματικότερη κατανομή των πόρων με βάση τον πραγματικό κίνδυνο πυρκαγιάς και την πιο ευέλικτη χωρική διασπορά των δυνάμεων.

Η πρόληψη αναδεικνύεται σε ακρογωνιαίο λίθο της αποτελεσματικής αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών. Οι οργανώσεις τονίζουν ότι δεν αρκούν τα πρόστιμα και η καταστολή. Είναι απαραίτητο να προσδιορίζονται τα ανθρωπογενή αίτια σε τοπικό επίπεδο και τα κίνητρα πίσω από κάθε πυρκαγιά. Αυτό απαιτεί μια συστηματική διαδικασία συλλογής, ανάλυσης και ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ των αρμόδιων φορέων.

Μεταξύ άλλων προτάσεων, οι οργανώσεις ζητούν τη θεσμοθέτηση μιας ανεξάρτητης, διαφανούς και σταθερής διαδικασίας αξιολόγησης μετά από κάθε σοβαρή πυρκαγιά ή δύσκολη αντιπυρική περίοδο. Η ιεράρχηση των ευάλωτων δασικών οικοσυστημάτων είναι επίσης κρίσιμη, ώστε να μην παραμελούνται περιοχές όπως δάση με είδη χωρίς δυνατότητα φυσικής αναγέννησης ή μεταβατικά οικοσυστήματα που κινδυνεύουν με ερημοποίηση. Επιπλέον, η διαχείριση του τοπίου μέσω της δασοπονίας, της γεωργίας και της κτηνοτροφίας χαρακτηρίζεται ως κρίσιμη για τη μείωση της έντασης των περισσότερων πυρκαγιών.

Στο πλαίσιο των προετοιμασιών για την αντιπυρική περίοδο, μια συνηθισμένη πρακτική που επηρεάζει άμεσα την περιοχή της Χαλκιδικής είναι οι μεταθέσεις πυροσβεστών προς άλλες περιφέρειες της χώρας, με στόχο την ενίσχυση των εκεί δυνάμεων. Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι η Χαλκιδική αποτελεί μια από τις πιο δασικές περιοχές της Ελλάδας, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για επαρκή στελέχωση και στην ίδια την περιοχή.

Οι συνδικαλιστικοί φορείς του κλάδου εκφράζουν έντονες αντιδράσεις σχετικά με τις μεταθέσεις, προβάλλοντας συγκεκριμένα οικονομικά αιτήματα για τους πυροσβέστες που αναγκάζονται να απομακρυνθούν από τις οικογένειές τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Η Ένωση Πυροσβεστών τονίζει ότι οι μεταθέσεις δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στον οικογενειακό και οικονομικό προγραμματισμό των εργαζομένων, καθώς δεν υπάρχει καμία οικονομική ενίσχυση από την Πολιτεία.

Οι πυροσβέστες που μετατίθενται για υπηρεσιακές ανάγκες, συχνά σε νησιωτικές ή τουριστικές περιοχές όπου το κόστος διαβίωσης είναι υψηλό, αναγκάζονται να συντηρούν δύο σπίτια και αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση οικονομικά προσιτής διαμονής. Η Ένωση ζητά τη θεσμοθέτηση ενός πλαισίου που θα προβλέπει ημερήσια ή μηνιαία χρηματική αποζημίωση για κάθε πυροσβέστη που μετατίθεται, ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπρεπής διαβίωσή του και να μην διαταράσσεται ο οικογενειακός και οικονομικός του προϋπολογισμός.

Η φετινή αντιπυρική περίοδος θέτει σοβαρές προκλήσεις για τη Χαλκιδική και για ολόκληρη τη χώρα. Η ανάγκη για μια ολιστική προσέγγιση, που θα συνδυάζει την έγκαιρη επιχειρησιακή παρέμβαση με την αξιοποίηση επιστημονικών δεδομένων, την πρόληψη, την ενημέρωση των πολιτών και τη στήριξη του πυροσβεστικού σώματος, είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Η προστασία του φυσικού πλούτου της Χαλκιδικής και η διασφάλιση της ασφάλειας των κατοίκων απαιτούν συντονισμένες και αποτελεσματικές δράσεις από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.