September 20, 2018
Top News Ελλάδα

12 χρόνια μετά, πόσο έτοιμη είναι η Χαλκιδική σε περίπτωση φωτιάς;

Με αφορμή τα τραγικά γεγονότα και την Εθνική μας καταστροφή από την φωτιά που σκότωσε 90 και πλέον ανθρώπους στην Αττική, το Θέμα της Χαλκιδικής κάνει αυτοψία στην ετοιμότητα της Χαλκιδικής. Σε όλους έρχονται στην μνήμη τα τραγικά γεγονότα το καλοκαιριού του 2006 όταν κάηκε το 50% του πρώτου ποδιού της Χαλκιδικής. Τότε λοιπόν η δυστυχία ήταν μεγάλη, ο καημός, ο πόνος. Σήμερα όμως ποια είναι η ετοιμότητα των φορέων 12 χρόνια μετά; Άλλωστε και η Σιθωνία αντιμετωπίζει και αυτή διάφορα ζητήματα. Πάμε λοιπόν να θυμηθούμε εκείνες τις μέρες. Μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές στο οικοσύστημα της χώρας, οι επιπτώσεις της οποίας έπληξαν καίρια ένα από τα ισχυρότερα και πλέον προβεβλημένα διεθνώς τουριστικά μας κέντρα,  συντελέστηκε πριν από 12 χρόνια στα παράλια της Χαλκιδικής.

Η πανέμορφη χερσόνησος της Κασσάνδρας, στολίδι του Βορείου Αιγαίου και πόλος έλξης εκατοντάδων χιλιάδων παραθεριστών, κάηκε παραδομένη στις φλόγες πυρκαγιάς, τα αίτια της οποίας  μέχρι και σήμερα δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας. Ο απολογισμός προκαλεί σοκ:  τουλάχιστον 50.000 στρέμματα πευκοδάσους καμένα, δυο νεκροί -ενας υπεστη καρδιακή προσβολή και ο άλλος πνίγηκε στη θάλασσα προσπαθώντας να γλιτώσει απο τις φλογες- δεκάδες άτομα με αναπνευστικά προβλήματα σε νοσοκομεία, τουλάχιστον ογδόντα εξοχικές κατοικίες κατεστραμμένες.

Διαπιστώθηκε την κρίσιμη ώρα ότι απουσίαζε ο εκ των προτέρων σχεδιασμός για μια τέτοια δύσκολη στιγμή, μολονότι ήταν γνωστό, από μέρες πριν, ότι επίκειντο «επιθετικά καιρικά φαινόμενα». Σε επίπεδο θωράκισης αποτέλεσε οδυνηρή έκπληξη η διαπίστωση ότι δεν είχαν διανοιχθεί αντιπυρικές ζώνες για να αναχαιτιστεί η φωτιά και δασικοί δρόμοι που θα διευκόλυναν πυροσβέστες και οχήματα να προσεγγίσουν δύσβατες περιοχές. Το επισήμαναν δασολόγοι  όπως και ο τότε νομάρχης Χαλκιδικής κ. Αργύρης Λαφαζάνης που το απέδωσε στην έλλειψη κονδυλίων. Η όλη επιχείρηση, τουλάχιστον τις πρώτες ώρες που θεωρούνται και οι κρισμότερες για την εξέλιξη μιας τέτοιας προσπάθειας, εμφάνισε συμπτώματα ανοργανωσιάς και έλλειψης συντονισμού. Ανθρωποι και οχήματα κινούνταν κατά κανόνα χωρίς σχέδιο με εμφανή στοιχεία πανικού τον οποίο επέτειναν οι πιέσεις αλλόφρονων κατοίκων που έτρεχαν να σωθούν ή άλλων οι οποίοι στη θέα των φλεγόμενων ή απειλούμενων σπιτιών τους διεκδικούσαν δικό τους πυροσβεστικό όχημα για να τα προστατεύσουν. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι το πρώτο συντονιστικό όργανο συγκροτήθηκε και άρχισε να λειτουργεί γύρω στα μεσάνυχτα, όταν η φωτιά έκαιγε ήδη από τις έξι το απόγευμα.

Οπως συμβαίνει δε σε τέτοιες περιπτώσεις, πάσης φύσεως επίσημοι και αξιωματούχοι έσπευσαν στη δοκιμαζόμενη περιοχή να δηλώσουν παρόντες και συμπαραστάτες ή, κάποιοι, να αποδώσουν από τώρα ευθύνες.

Ανθρώπινο χέρι έβαλε αυτή τη φωτιά που τραυμάτισε βαριά το καταπράσινο τοπίο μετατρέποντας σε κρανίου τόπο ένα υπέροχο πευκοδάσος το οποίο σε συδυασμό με τις καταγάλανες θάλασσες δημιουργούσε ειδυλλιακό περιβάλλον για διακοπές το 2006;

Οι συνήθεις βιαστικοί έβγαλαν αμέσως πόρισμα αποδιδοντάς τη σε έργο εμπρηστών. Αλλοι πάλι λένε ότι προήλθε από κεραυνούς που προκλήθηκαν στη διάρκεια καταιγίδας, ενώ κάποιοι υποπτεύονται ότι μπορεί να προήλθε και από ανάφλεξη σκουπιδιών που αποθέτουν οι ιδιοκτήτες εξοχικών στις πλαγιές του βουνού. Σε κάθε περίπτωση, τα αίτια θα κληθούν να διερευνήσουν οι αρμόδιες αρχές. Εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι ότι το περιβάλλον και ο αιμοδότης της τοπικής οικονομίας τουρισμός, θα κάνουν χρόνια να συνέλθουν από αυτήν την καταστροφή.

Εκτός από το φυσικό περιβάλλον στις φωτιές της Χαλκιδικής του 2006, καταστράφηκε και ένα σημαντικό μέρος της αγροτικής οικονομίας της χώρας μας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, περισσότερα από 75.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης καταστράφηκαν από τις πυρκαγιές, ενώ πολλά από αυτά δεν θα μπορέσουν να ανασυσταθούν ποτέ καθώς περιελάμβαναν δενδρώδεις καλλιέργειες, που δεν αντικαθίστανται.

Σε επίπεδο προϊόντων, ισχυρό πλήγμα δέχθηκαν ο τομέας του ελαιολάδου και των βρώσιμων ελιών, η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία, οι θερμοκηπιακές εκμεταλλεύσεις αλλά και ορισμένες αροτραίες δραστηριότητες.

Σε απόγνωση βρέθηκαν και οι μελισσοκόμοι της Kασσάνδρας, καθώς χιλιάδες μελίσσια είχαν παραδοθεί στην καταστροφική μανία της φωτιάς. Μέσα στον χώρο της φωτιάς υπολογίζεται ότι υπήρχαν περίπου 2.500 μελίσσια κι από αυτά πάνω από 1.500 έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά.

Σύμφωνα με τους δασολόγους, «οι τεράστιες δαπάνες για την κατάσβεση δεν αποτελούν δείκτη για την αποτελεσματικότητα του κρατικού μηχανισμού, αλλά αντίθετα προσδιορίζουν το έλλειμμα πολιτικής στη χρηματοδότηση των δασοκομικών χειρισμών και των προληπτικών μέτρων για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών.

Η εκτίναξη των διατιθέμενων πόρων στο Πυροσβεστικό Σώμα, εξαιτίας της ανάληψης της ευθύνης καταστολής των δασικών πυρκαγιών, από το ύψος των 95.000.000 ευρώ του έτους 1997 στο ύψος των 329.701.018 ευρώ του έτους 2004 (αύξηση μεγαλύτερη από 250%), και η σύγκρισή τους με τα αντίστοιχα μεγέθη πιστώσεων που διατέθηκαν στη Δασική Υπηρεσία για τη συνολική λειτουργίας της, οι οποίες από το ύψος των 139.900.000 ευρώ το έτος 1997 φθάσανε στο ύψος των 164.391.000 ευρώ το έτος 2004 (αύξηση κατά 17,5%) καταδεικνύουν τη μονομερή αντίληψη της πολιτείας για τον τρόπο διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών».

ο καταπράσινος παράδεισος έγινε κόλαση και οι συνέπειες προβλέπονται οδυνηρές στην οικονομία και την κοινωνική ζωή της ευρύτερης περιοχής της Χαλκιδικής αλλά και στην τουριστική εικόνα της Ελλάδας διεθνώς.

Η μαρτυρική Κασσάνδρα, ωστόσο, πρέπει να μας διδάξει. Να γίνει σημαία στην αφετηρία μιας συντονισμένης προσπάθειας ενημέρωσης του πληθυσμού για την ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος και επανασχεδιασμού εκ μέρους της πολιτείας της πολιτικής πρόληψης και αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών.

«Λειψό» το κράτος

Οι ευθύνες για την περιβαλλοντική τραγωδία της Χαλκιδικής -τη μεγαλύτερη που γνώρισε τα τελευταία χρόνια η χώρα- ανήκουν σε όλους, κράτος, τοπική αυτοδιοίκηση, πολίτες, με πρώτο το κράτος, που και στην περίπτωση της Κασσάνδρας «εζυγίσθη, εμετρήθη και ευρέθη λειψό».

Οσο και αν πασχίζουν υψηλόβαθμα στελέχη του να πείσουν ότι ο μηχανισμός λειτούργησε άψογα, η πραγματικότητα λέει ότι απουσίαζε ο εκ των προτέρων σχεδιασμός για μια τέτοια δύσκολη στιγμή, η αμυντική θωράκιση του δάσους (αντιπυρικές ζώνες, δασικοί δρόμοι, κρουνοί για πλήρωση υδροφόρων οχημάτων, κ.ά.) και την κρίσιμη ώρα κυριάρχησαν ο πανικός και ο επιχειρησιακός «βαβελισμός».

Οικιστική έκρηξη

Δεν διαμαρτυρήθηκαν, ή τουλάχιστον όσο δυνατά χρειαζόταν, για τους οικισμούς εξαμβλώματα που φυτρώνουν στις παρυφές του δάσους, τα συγκροτήματα με μεζονέτες που εμφανίζονται τις νύχτες «πλάι στο κύμα», εκεί που έως την προηγούμενη μέρα τα πεύκα και οι ελιές χάιδευαν τα καταγάλανα νερά δημιουργώντας ειδυλλιακές συνθήκες για παραθεριστές.

Ούτε αναρωτήθηκαν εάν πράγματι, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, η οικιστική έκρηξη στην επικράτειά τους καταστρέφει τη μεγάλη προίκα με την οποία εφοδίασε την περιοχή η φύση, τα πεύκα και τη θάλασσα δηλαδή, λειτουργώντας ως βραδυφλεγής βόμβα στα θεμέλια του οικονομικού και κοινωνικού ιστού που είναι δεμένοι με τον τουρισμό.

Το δικό τους μερίδιο έχουν και οι επιχειρηματίες, που είδαν τον καταπράσινο παράδεισο ως Ελντοράντο, αλλά και οι απλοί πολίτες που ως συνήθως στη συντριπτική τους πλειονότητα αδιαφορούν για τη φροντίδα της ευλογημένης φύσης, απαιτώντας από το κράτος προστασία της περιουσίας τους, την οποία ενίοτε έχτισαν στα όρια της νομιμότητας.

Η περιβαλλοντική καταστροφή της Κασσάνδρας, σε κάθε περίπτωση, δεν αφορά μόνο τη Χαλκιδική, η τουριστική εικόνα και η οικονομία της οποία επλήγη, αλλά ολόκληρη την Ελλάδα. Στη θέση της μπορεί να βρεθεί αύριο μια άλλη περιοχή στην Κρήτη, την Πελοπόννησο, την Ηπειρο, τη Μακεδονία, οπουδήποτε, αφού στον έναν ή τον άλλο βαθμό η χώρα ζει από τον τουρισμό πουλώντας θάλασσα, πράσινο και ήλιο. Γι’ αυτό και η Κασσάνδρα δεν πρέπει να ξεχαστεί μόλις πάψει να καπνίζει η χερσόνησός της.

Το «αγιορείτικο μοντέλο»

Ένα άγνωστο μοντέλο κατά πολλούς είανι το αγιορείτικο μοντέλο. Ειδικοί απαντούν και προειδοποιούν πως εκείνο που δεν πρέπει να γίνει είναι να επιχειρηθεί δενδροφύτευση, πλην κάποιων επιλεκτικών περιπτώσεων. Επιμένουν πως η φύση έχει τη δύναμη να επουλώσει η ίδια τις πληγές, αλλά επισημαίνουν ότι θα χρειαστούν γύρω στα δέκα χρόνια για να πρασινίσει το τοπίο και περίπου πενήντα για πλήρη αποκατάσταση. Κατά τον καθηγητή Δασολογίας του ΑΠΘ κ. Π. Σμύρη, θα πρέπει να απαγορευθεί η βοσκή, να απομακρυνθούν οι καμένοι κορμοί και να γίνουν αντιπλημμυρικά έργα.

Το «αγιορείτικο μοντέλο» είναι ένα καλό παράδειγμα για το πώς μπορεί να αναστηθεί το καμένο δάσος. Το 1990 μεγάλη φωτιά κατέκαυσε γύρω στις 30.000 στρέμματα καστανιάς στην χερσόνησο του Αθω. Δεκατρία χρόνια μετά, το γκρίζο και καταθλιπτικό τοπίο πρασίνισε και πάλι. Η υπέροχη χλωρίδα αποκαταστάθηκε χάρη στην φροντίδα και την προστασία των μοναχών, που βεβαίως επικαλούνται τη βοήθεια της Παναγίας. Οι αγιορείτες, με τη συνδρομή της πολιτείας, θωράκισαν τα μαγευτικά δάση οργανώνοντας ένα αποτελεσματικό σύστημα άμυνας, που αξίζει να βρει μιμητές. Διανοίχθηκαν αντιπυρικές ζώνες και δασικοί δρόμοι, σε χαράδρες του Αθω φτιάχτηκαν τεχνητές λίμνες για να υπάρχει νερό σε περίπτωση πυρκαγιάς, σε πολλά σημεία εγκαταστάθηκαν σιδερένιες ή πλαστικές δεξαμενές νερού για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, συγκροτήθηκαν ομάδες μοναχών που περιπολούν το καλοκαίρια στον χώρο ευθύνης των μοναστηριών. Φτιάχτηκαν, επίσης, παρατηρητήρια σε επίκαιρα σημεία, τους θερινούς μήνες οχήματα της Πυροσβεστικής κινούνται στους δρόμους έτοιμα να επέμβουν αν χρειαστεί, δασολόγοι επιβλέπουν την ξύλευση αλλά και γενικότερα την προστασία της χλωρίδας.

Οι συνέπειες 12 χρόνια μετά

12 χρόνια μετά μπορεί σε ένα μεγάλο βαθμό να πέτυχε η αναδάσωση της περιοχής, αλλά οι πληγές ακόμη είναι ανοικτές. Άλλωστε με κάθε βροχή φαίνεται αυτό καθώς οι πλημμύρες είναι έντονες. Η πολιτεία από τότε είχε υποσχεθεί ότι θα τρέξει το ζήτημα της κατασκευής των φραγμάτων, χωρίς βέβαια να έχει γίνει τίποτα. Το αποτέλεσμα είναι η Χαλκιδική το καλοκαίρι να διψά και τον χειμώνα να πνίγεται. Ακόμη το αποτέλεσμα εκείνων των φωτιών είναι η αύξηση κατά 8 ολόκληρους βαθμούς κελσίου μέσου όρου της θερμοκρασίας. Η καταστροφή του 2006 έκανε μεγάλη και ανεπανόρθωτή ζημία στο οικοσύστημα, στην εξολόθρευση των άγριων ζώων η οποία είναι ανεπανόρθωτη. Η κατάσταση στον υδροφόρο ορίζοντα, ήδη βεβαρημένη, επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο και το υφάλμυρο νερό ανέβηκε στα ψηλά και έφτασε μέχρι τις βρύσες των κατοίκων. Η πυροσβεστική υπηρεσία στην Χαλκιδική βρίσκεται  σε επίπεδα επιφυλακής αλλά αν προκληθεί το κακό θα μπορέσει να γίνει ο κατάλληλος σχεδιασμός; Μήπως θα πρέπει όλοι οι φορείς να επικαιροποιήσουν τα σχέδια τους εν όψει φωτιάς στην Χαλκιδική; Μήπως θα πρέπει εκ νέου να χορηγηθούν ζώνες πυροπροστασίας έτσι ώστε να μπορέσει να διασφαλιστεί η όσο των δυνατών λιγότερη καταστροφή; Μήπως θα πρέπει να τοποθετηθούν σειρήνες προειδοποίησης των πολιτών για ακραία φαινόμενα και για πυρκαγιά; Όλες αυτές τις απαντήσεις θα πρέπει να τις δώσουν οι αρμόδιοι αφού κάτσουν μαζί σε ένα τραπέζι και επικαιροποιήσουν τα ζητήματα. Ως τότε όλοι θα έχουμε ένα σφίξιμο στην καρδιά και θα ευχόμαστε να μην έχουμε παρόμοια καταστροφή.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *